Zoti Kryetar,

Çka dëshiron populli i Kosovës? Javën e kaluar vizitova Ferizajin, qytetin e tretë përkah madhësia në Kosovë, Pejën, që gjendet rrënzë maleve dhe Mitrovicën që shtrihet buzë lumit Ibër.

Në Ferizaj një bukëpjekës nga një Ndërmarrje shoqërore e bukës më pyeti për: “një punë të sigurtë”. Një student më tha: “dua ti vie fundi korrupcionit në mënyrë që të mos kem nevojë të paguajë për një vend në Univerzitet”. Në Pejë, një tregtar mu lut që “ta mund krimin”. Në Mitrovicë, një mësues nga rradhët e komunitetit minoritar më tha: “Dua të lëviz nëpër Kosovë pa pasur frigë”. Pra e tëra ishte rreth vendeve të punës, sigurisë dhe respektit për multi etnicitetit.

Shumë politikanë e dinë këtë dhe janë duke punuar shumë nëpër Institutet e Përkohshme anemban Kosovës. Megjithatë, brengosem se të tjerët në Prishtinë po bëhen më shumë agresiv për statusin dhe kompetencat lidhur me statusin dhe nuk koncentrohen sa duhet në çështjet bukës dhe djathit.

Në të njejtën kohë, Kryeministri Zoran Djindjic në Beograd tani e ka ndryshuar kursin duke kërkuar gjithashtu një Rezolutë të hershme të statusit të Kosovës dhe kërkon kthimin e Shtetit serb në Kosovë. Gjersa komuniteti ndërkombëtar koncentrohet në standardet, në atë se çka dëshiron populli, politikanët përqëndrohen në statusin e Kosovës.

Në bashkëveprim me ndryshimin e pikëpamjes në Beograd, kemi parë dy lëvizje të kundërta nga serbët e Kosovës. Është mirë që Koalicioni Kthimi do të kthehet në Kuvend pas disa muaj bojkotimi. Interesat e serbëve më së miri mund të përfaqësohen përmes institucioneve legjitime.

Lëvizja e dytë, një hap unilateral i ndërmarrë nga të tjerët për të krijuar Unionin e komunave serbe në veri të Kosovës, ka pasur ndikim të damshëm në këto interesa. Ky Union bazohet në mono-etnicitet. Ai nuk e ka vleftën ligjore por e destabilizon punën e Këshillit të Evropës rreth decentralizimit, që duhet të filloj punën e vet në Kosovë këtë të hëne.

Zoti Kryetar,

Si do t’i qaset UNMIK-u sfidave të vitit 2003 në dritën e këtyre zhvillimeve? Siç e dini, shumëçka është arritur në 12 muajt e fundit. Komuniteti Kosovar dhe ndërkombëtar mund të mburret me këtë. Por ne duhet të shkojmë përpara. Prandaj, këtë vit ne mendojmë të përqëndrohemi në:
- standardet
- Tri prioritetet: vendet e punës, sigurinë dhe shumë-etnicitetin e mirëfilltë
- Bartjen e kompetencave
- Nisjen e dialogut të drejtpërdrejt Prishtinë-Beograd, dhe
- Përgatitjen për integrimin Evropian.

I. Përqëndrimi tek standardet

Për arsye të ndryshme dhe me pikëpamje të ndryshme lidhur me atë se çfarë duhet të jetë zgjidhja, duket se tani në Prishtinë dhe Beograd disa pajtohen me “së pari standardet”. Por, në të vërtetë, ajo që shihet në terren është përmirësimi i cilësisë së jetës – duke dhënë rezultate për standardet ose pikësynimet. Misioni i Këshillit të Sigurimit e pa këtë vetë gjatë vizitës së paradokohshme të tij. Kjo poashtu shihet nga raporti tre mujor i Sekretarit të Përgjithsëm, i cili ishte në Kosovë në muajin nëntor.

Por, një gjë duhet ta kemi të qartë që të gjithë: Përqëndrimi ynë tek standardet në asnjë mënyrë nuk i përjashton bisedimet e drejtpërdrejta mes Prishtinës dhe Beogradit. Përkundrazi, dialogu me Beogradin është njëri prej tetë pikësynimeve. Ashtu siç e tha Sekretari i Përgjithshëm, bisedimet për çështjet e interesit të ndërsjellë duhet të fillojnë sa më parë që është e mundur.

Z. Kryetar,

Materiali të cilin e keni para vetes është paraparë të shërbejë si tregues themelor kundrejt të cilit prej tash e tutje në çdo tre mujor do të mund të matet përparimi drejt pikësynimeve. Ai jep një përmbledhje të mënyrës se si mendojmë ta operacionalizojmë procesin.

Meqenëse ekziston një pajtueshmëri e përgjithshme përkitazi me qëllimet, institucionet e Kosovës ende nuk janë angazhuar me elanin e mjaftueshëm sa i përket pikësynimeve. Disa politikanë shqiptarë të Kosovës kanë pohuar se Kosova tashmë i ka arritur standardet. Një zyrtar i lartë ka deklaruar publikisht se Kosova “ka shkuar më larg se qeveritë e rajonit” në qasjen e saj për kthimet, të drejtat pronësore dhe lirinë e lëvizjes.

Natyrisht, standardet që duhet arritur duhet të jenë reale dhe të shihen karshi të arriturave në rajon. Do të ishte e padrejtë që Kosova të krahasohet me Zvicrën për shembull. Megjithatë, ashtu si u theksua nga misioni i Këshillit të Sigurimit në dhjetor, Kosova edhe më tej është larg pasjes së institucioneve vërtetë demokratike dhe një shoqërie ku minoritetet mund të marrin pjesë tërësisht.

Ne qartazi nuk presim nga institucionet të veprojnë në sferat në të cilat ato nuk kanë instrumente. Por, personalitetet publike mund dhe duhet të mbahen përgjegjëse për një përpjekje të vazhdueshme në avancimin e vlerave të shtetit ligjor për shembull. Nga to presim që të deklarohen kundër krimit, të heqin dorë prej deklaratave ekstremiste dhe të kërkojnë nga populli që të bashkëpunojnë me policinë dhe gjykatat. Tolerimi në heshtje i krimit dhe korrupsionit duhet ndalur.

Me ndihmën tuaj, unë shpresoj se ne mund t’i bindim liderët politikë dhe shoqërinë Kosovare që të shohin pikësynimet si një sfidë pozitive. Institucionet e Kosovës duhet të jenë gati për këtë. Ato duhet të kuptojnë se vetëm përmbushja e këtyre standardeve do t’i jepë Bashkësisë Ndërkombëtare besimin se Kosova është gati për vetëqeverisje substanciale. Poashtu, përmbushja e këtyre standardeve është e domosdoshme për të mënjanuar shkaqet për ndonjë konflikt të ardhshëm – dhe që Kosova të bëhet një shoqëri normale evropiane.

Më lejoni poashtu të theksoj se ka shumë politikanë, personalitete publike dhe gazetarë në Kosovë të cilët janë shumë përkrahës të këtij drejtimi. Vizioni i tyre është mjaft inkurajues.

II. Prioritetet për vitin 2003

Strategjia e UNMIK-ut është përqëndrimi në standardet të cilat janë të nevojshme për një jetë normale në Kosovë, në atë që populli e do në të vërtetë. Unë do të ndalem në prioritetet për vitin 2003:

Së pari, Krimi: Shkalla e përgjithshme e krimeve të rënda ka shënuar rënie të madhe në vitin 2002. Numri i vrajseve në vitin e kaluar ka qenë sa gjysma në vitin 2001 dhe shkalla e zbulueshmërisë së vrasjeve është ngritur në 80%. Sidoqoftë, në ndërrimin e moteve Kosova është goditur nga një valë dhune dhe vrasjesh. Brenda katër javësh shpërthyen tri autobomba. Gjatë muajit të kaluar u shënuan një numër i vrasjeve të disa personaliteteve të njohura. Disa prej viktimave kanë qenë dëshmitarë të gjykimeve në Hagë ose të rasteve të krimit të organizuar.

Askush nuk është mbi ligjin. Ne jemi duke intensifikuar sulmet tona mbi krimin e organizuar, korrupsionin dhe dhunën me motive politike ose etnike. Pjesëtarët e Shërbimit Policor të Kosovës do t’i përdorin shkathtësitë e tyre të reja për të marrë pjesë në pjesët më të ndieshme të luftës kundër krimeve të rënda dhe krimit të organizuar. Ata do të kontribojnë me njohuritë e tyre lidhur me rrjetat kriminele në Kosovë dhe rajon. Të enjten e kaluar në stacionin policor në Pejë, unë e pash se kjo mund të funksionojë. Poashtu jam i kënaqur që Guardia di Finanza italiane tani ka filluar me punë në Njësinë e për Hetime Financiare të sapoformuar për luftimin e korrupsionit dhe mashtrimeve financiare.

Së dyti, Ekonomia: Papunësia vazhdon të jetë brenga kryesore. Por, vendet e punës mund të krijohen vetëm duke tërhequr investimet. Dhe investimet do të vijnë vetëm kur investuesit do të kenë besim se paratë e tyre nuk do të humben. Kjo do të ndodh vetëm atëherë kur ata do të mund të kenë siguri në sistemin ligjor, besim në institucione dhe kur ekziston liria e lëvizjes dhe zbatohen të drejtat pronësore. Me fjalë tjera, kur të plotësohen standardet e një shoqërie demokratike funksionale.

Bashkë me qeverinë, unë do të mundohem të bëj gjithçka që është e mundur për të zhvilluar sistemin ligjor, institucionet dhe bazat për të drejtat pronësore që janë të nevojshme për të ndërtuar besimin tek investuesit. Çelësi i tërë kësaj do të jetë procesi i privatizimit. Ne poashtu duhet që afaristëve t’ua bëjmë të lehtë investimin në Kosovë. Për këtë, ne do të hapim një zyrë ku investuesit do të mund të kalojnë me lehtësi nëpër procedurën e regjistrimit dhe kushteve ligjore. Një zyre për investime.

Së treti, Shunë-etniciteti: Unë jam i brengosur lidhur me politikën e hartuar në bazë të interesave etnike nga radhët e shqiptarëve dhe serbëve të Kosovës si dhe nga Beogradi.

Nuk mund t’i lejojmë strukturat paralele të veprojnë. Kjo është po ashtu arsyeja pse e kemi themeluar Administratën e UNMIK-ut në Mitrovicë më 25 nëntor dhe tash po nisim me Shërbimin Policor të Kosovës në pjesën veriore të qytetit. Duhet të bëhet edhe më shumë. Sidoqoftë, pas tre vjet e gjysëm që nuk kemi dëgjuar asgjë nga andej pos Rojeve të Urës, bashkësia ndërkombëtare tash e ka kontrollin.

Beogradi na ka ndihmuar në çështjen e Mitrovicës por në fushat tjera vazhdon të përkrah strukturat paralele, duke vepruar në baza njëetnike. Edhe pse insiston se Kosova është pjesë e Sërbisë, në fakt Beogradi përqëndrohet vetëm në 10% të popullatës së Kosvës.

Mirëpo, komuniteti shqipatar shumicë në Kosovë po ashtu ka dështuar në atë që të marrë në dorë trajtimin e interesave të komunitetit serb dhe pakicave tjera. Pakicat ende keqtrajtohen. Pakicat ende frigohen të lëvizin lirisht nëpër Kosovë. Shpesh nuk kanë qasje në arsim, kujdes shëndetësor, shërbime publike dhe vende pune. Ne në UNMIK po punojmë shumë që t’i krijojmë kushtet për shtimin e numrit të kthimeve. Në vitin 2003 do të mundësohen më shumë kthime. Por të drejtat e pakicave dhe kthimet duhet të përkrahen edhe nga Institucionet e përkohshme me ndarje buxhetore dhe programe konkrete.

Kosova duhet të dëshmojë se është duke krijuar një shoqëri shumetnike në të cilën secili kosovar, pavarësisht nga origjina etnike, mund të jetojë në siguri e dinjitet.

III Bartja e kompetencave

Është gjë e mirë që Kuvendi dhe institucionet tjera dojnë të marrin mbi vete përgjegjësi. Jam i gatshëm që deri në fund të këtij viti t’ua dorëzoj Institucioneve të përkohshme të gjitha kompetencat të cilat ligji më lejon t’i dorëzoj. Mirëpo, institucionet duhet të aarijnë suksese në përmbushjen e pikësynimeve dhe të dëshmojnë se janë të pajisur për t’i trajtuar përgjegjësitë e shtuara – dhe me të vërtetë të arrijnë suksese.

Komunat tashmë kanë më shumë se dy vjetë përvojë në udhëheqjen e çështjeve lokale. Së shpejti do të jemi në gjendje që komunave më të suksesshme t’ua dorëzojmë krejt kompetencat ekzekutive dhe të tërhiqemi në funksion monitorues e mbikqyrës.

Në nivelin qendror, UNMIK po i kryen rishikimet e asaj se me çfarë efikasiteti kemi kaluar në fakt kompetencat në fushat e transferuara. Po ashtu do të mundohemi që bashkërisht me Institucionet e përkohshme të gjejmë se cilat fusha tjera mund të transferohen sivjet. E mandej së bashku me to do të shohim se si mund të kryhet ky transfer më për së mbari.

Parimi ynë do të jetë fuqizimi efektiv. Po është me rëndësi që transferimi i pushtetit të mos ndodh ashtu që Bashkësia ndërkombëtare thjesht të hjekë dorë nga strukturat politike të Kosovës, duke e lënë anash 1244shin. Ende nuk është bërë një vjet prej se është themeluar Qeveria. Ende mungojnë kontrollet dhe bilanset në mes të ekzekutivit, legjislativit, gjyqësorit dhe mediave. Mbrojtja e pakicave është ende e dobët në të gjitha institucionet. Vet Qeveria ka kërkuar përkrahjen tonë të vazhdueshme. Përkundër gabimeve tona – natyrisht që UNMIK-u bën gabime- ende i duhemi Kosovës.

Përveç kësaj, ka disa gjëra të caktuara të cilat nuk mund t’i bart plotësisht tek institucionet vendase. Kam mandatin të shërbejë si garantues i të drejtave të barabarta të pakicave dhe trajtimin e tyre të mirë. Së bashku me KFOR-in jam përgjegjës për sigurinë dhe rendin civil. Dhe do ta mbaj pushtetin mbi marrëdhëniet me jashtë.

***

Nuk besoj se viti 2003 është koha që më në fund të zgjidhet statusi i Kosovës. Por është koha që të vehen themelet për proceset politike që në fund do ta përcaktojnë statusin. Dialogu mes Prishtinës e Beogradit mbi çështjet praktike me interes të përbashkët është në vetvete i domosdoshëm dhe do të ndihmoj në tejtimin e dialogut politik. Në fakt, paragrafi 11 (e) i Rezolutës 1244 me jep mandatin që të promovoj një proces të tillë.

Është me rëndësi kyçe që Këshilli i Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, që përfaqëson tërë Bashkësinë ndërkombëtare, të mbajë udhëheqësinë mbi Kosovën derisa të plotësohet synimi kryesor i parashtruar në Rezolutën 1244. Në të njejtën kohë, Kosova po ashtu duhet të pregatitet për procesin e integrimit në Evropë së bashku me fqinjët e vet në rajon.

Pritet që Bashkësia Evropiane të ravijëzoj një strategji më energjike karshi Ballkanit në samitin e saj në Selanik më 21 qershor. Në letrën e tij drejtuar Kryesisë greke dhe asaj të ardhshme italiane, Kryetari i Komisionit Romano Prodi fton ‘për një përkushtim edhe më të madh politik’ të BE-së dhe një perspektivë “ të qartë dhe të saktë’ anëtarësimi. Në një takim të përfaqësuesve ndërkombëtar të rajonit me Përfaqësuesin e lartë Havier Solana dhe Komisionerin Kris Paten javën e kaluar në Bruksel, të gjithë pamë se kjo është qenësore për arritjen e suksesit.

Mirëpo, çfarëdo angazhimi i Bashkësisë ndërkombtare duhet të përcjellet me angazhim të njejtë të partnerëve tanë vendas në përmbushjen e standardeve – standardeve të një shoqërie funksionale demokratike.

Z. Kryetar,

Të përfundoj: Çka pra dojnë njerëzit në Kosovë? Cilat janë prioritet tona? Vende të punës, siguri dhe shumetnicitet. Kjo është esenca e standardeve. Këtë e don Bashkësia ndërkombëtare. Dhe këtë e dojnë njerëzit e Kosovës.