Dimri i ashpër i Kosovës, sivjet karakterizohet edhe nga disa dukuri, që zbulojnë gjendjen prej djerrine psiko-sociale dhe social-kulturore në këtë vend. Dukuria e parë ka të bëjë me rritjen enorme të numrit të qenve endacakë, të cilët tashmë kanë marrë jetën e një fëmije në Turiçec të Drenicës dhe janë promovuar edhe me disa sulme ndaj banorëve të vetë kryeqytetit. Dukuria e dytë ka të bëjë me rritjen në shifrën 50 përqind të dëshirës së popullatës kosovare që të largohet nga ky vend.
Këto dy dukuri e kanë të përbashkët deprimimin dhe mosfunksionimin e shoqërisë kosovare, sipas standardeve elementare të një shoqërie, që ofron siguri dhe shpresë.

Nëse qentë endacakë terrorizojnë qytetarët, kjo do të thotë se pushtetet komunale nuk kanë arritur që të fusin në prioritetet e punëve të tyre mbrojtjen e njerëzve, së paku nga keqbërës të identifikueshëm. Por, kjo do të thotë poashtu se vetë qytetarët nuk kanë një përkushtim ndaj vetorganizimit për çështje, që kanë të bëjnë me interesat e tyre si komunitete të caktuara. Për rrjedhojë, rritja e numrit të ikanakëve potenciale nga Kosova, nëse nuk ka të bëjë direkt me frikën nga qentë endacakë, në fakt ka të bëjë me mosdefinimin e të ardhmes, në kuptimin elementar të fjalës.

Është e ditur se shoqëria kosovare një kohë tepër të gjatë e ka përdorur vetëm mekanizmin e refuzimit të masave shtrënguese, që vinin nga pushteti okupues. Si pasojë ajo nuk e ka sprovuar ende mekanizmin e funksionimit të shoqërisë nga aksionet praktike sociale e kulturore në komunitet, dhe as mekanizmin e koopperimit të qytetarëve me organet e pushtetit.
Edhe pse ekziston një periudhë më shumë se dhjetëvjeçare e testimit të plularizmit partiak, shenja themelore dalluese e organizimit të sotëm, veçmas në ambientet rurale, është identifikimi sipas farefisit. Bile, kjo formë e ndarjes më të shumtën shkon e shtrihet në vetë organizimin partiak ashtu që nëse një person me ndikim i një fisi është në një parti, në atë rast edhe anëtarët e tjerë pothuajse kolektivisht janë në atë rreshtim partiak.

Kjo mënyrë e rreshtimit, e bën shoqërinë fragmentare në njërën anë edhe konfliktuale në anën tjetër. Për pasojë ajo nuk mund të organizohet, bie fjala, as në nivelin sa të mbrohen fëmijët nga qentë endacakë. Ndërsa, në fshatrat kosovare ndeshen gjithandej burra që mërdhezen në debate të kota politike, madje edhe për zhvillimet rreth Irakut, por që nuk e luajnë këmbën e të organizojnë bashkëpunim lidhur me gjëra që kanë të bëjnë me sigurinë e fëmijëve të tyre.

Në një ambient të tillë, prodhues i kotësive dhe i plogështisë, pas tri vjet pritjeje, nuk është e habitshme rritja e numrit të të rinjve, të cilët si zgjidhje e shohin ikjen nga vendlindja e tyre.

Prandaj, sot është e nevojshme që krahas aksioneve konkrete të administratës për mbrojtjen e fëmijëve nga qentë endacakë, të promovohen aktivitetite sociale e kulturore në komunitete, gjë që do të rikthente shpresën e njerëzve për jetë të qetë në këtë vend.
Ky do të ishte investim serioz i pushtetit, më parë se fjala vjen, shtrirja e tubave të kanalizimeve, për të cilat ekzaltohen komunarët para kamerave.

Në fund të fundit, banorët e Kosovës nuk janë makinë votuese për të cilën duhet të kujtohen vetëm kur janë fushatat elektorale, sepse po të marrin shtrirje dukuritë e evidencuara në fillim të këtij teksti, mund të vijë puna të mos kenë as votues të mjaftueshëm. Disa i hanë qentë e së paku gjysma e popullsisë, mund të ikin nga sytë këmbët, siç tregon anketa më e fundit..