Ana tjetër e medaljes

Në Serbi janë inkuadruar edhe OJQ-të në debatin e parapërgatitjeve për bisedimet ndërmjet Prishtinës e Beogradit, ndërsa në Kosovë, ende nuk janë takuar liderët e partive që e përbëjnë koalicionin qeveritar!!! Ndërsa, gjithkush e di se bisedimet me Serbinë, në çfarëdo niveli dhe për çfarëdo teme, janë politike dhe nuk mund të bëhen pa pasur një platformë unike politike. Nëse puna i lihet në barrë vetëm qeverisë, atëherë ëshë e qartë se kjo gjë bëhet me qëllim të dështimit të saj dhe me qëllim të dobësimit të pozitës së Kosovës.

Presionet në drejtim të Kosovës lidhur me fillimin e bisedimeve me Serbinë, dy javët e fundit kanë shënuar ngritje në grafikonin e retorikës dhe të veprimeve konkrete diplomatike e politike. Kjo më shumë duket si një fushatë e orkestruar e disa faktorëve ndërkombëtar, se sa si një politikë e planifikuar dhe koherente, e cila merr para sysh realitetet në terren. Zhvillimi në formë fushate i përgatitjes së terrenit për bisedime ndërmjet Prishtinës e Beogradit, esencialisht nuk ka të bëjë me “çështje teknike”, po me hapjen e çështjes së statusit të Kosovës. Emërtimi si bisedime për çështje teknike është figurë për të fshehur nga opinioni publik kuadrin që është rezervuar për këtë proces politik.

Si duket tabloja e presioneve në drejtim të Kosovës

1. Tematizimi i Kosovës në mbledhjen e Grupit të Kontaktit në Moskë, para dy javësh, shënon riaktivizimin e kësaj instance vendimmarrëse në drejtim të Kosovës, kësaj here në nivelin e krijimt të ambientit për fillimin e bisedimeve ndërmjet Prishtinës e Beogradit. Nominimi nga Grupi i Kontaktit i Përfaqësuesit Special, Hari Holker, si ndërmjetës në këto bisedime, realisht tregon mungesën e preokupimit koherent dhe serioz me Kosovën të kësaj instance ndërkombëtare. Hari Holkeri ka ardhur në detyrën e Përfaqësuesi Special për Kosovën vendim të posaçëm të sekretarit të përgjitshëm të OKB-së dhe të Këshilit të Sigurimit. Sipas rezolutës 1244, detyrat e tij të punës kanë të bëjnë me ushtrimin e pushtetit legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqësor në Kosovë, ku bie edhe përfaqësimi ndërkombëtar i Kosovës, më saktë, “ për të kontrolluar implementimin e prezencës civile ndërkomëbëtare”. Rrjedhimisht, ai mund të jetë pjesë e delegacionit të Kosovës në bisedime e jo ndërmjetës. Por, kjo zgjidhje e improvizuar dhe jologjike në shikim të parë, ka të bëjë me një element thelbësor që po futet në lojën politike ndaj Kosovës: me heqjen e dimensionit ndërkombëtar të bisedimeve ndërmjet Kosovës e Serbisë. PSSP është pjesë e infrastrukturës së brendshme pushtetore të Kosovës dhe sado që të ketë mandatin e deklaruar nga Grupi i Kontaktit dhe nga institucionet e tjera ndërkombëatre, ai mbetet që mbetet në suazat e një përfaqësimi të brendshëm.

2. Pas trasimit të tillë të terrenit nga ana e Grupit të Kontaktit, pasoi vizita e komisarit të Bashkimit Europian, Kris Paten në Prishtinë dhe në Beograd, ku u pa edhe më qartë strategjia e skicuar e heqjes së dimensionit ndërkombëtar çështjes së Kosovës. Kris Pateni në Kuvendin e Kosovës deklaroi se “ deklaratat parlamentare kundër pavarësisë, nuk janë të dobishme, sikur që nuk mund të jenë të dobishme as deklaratat parlamenare për pavarësinë”. Mirëpo, Kris Paten mesazhin e njëjtë nuk e përcolli në Beograd. Paten atje takoi të gjithë zyrtartë e pozitës dhe të opozitës, por nuk pati rast të fliste në Kuvendin e Serbsië dhe as në kuvendin federal. Nga informacionet që dolën nga takimet e atjeshme të tij, nuk u duk aspak angazhimi i tij lidhur me “padobinë” e deklaratës për Kosovën të Kuvendit të Serbisë dhe rezolutës së Kuvendit të Serbisë e të Malit të Zi. Përkundrazi, mesazhi i Patenit në Beograd shkoi në drejtim të motivimit të zyrtarëve serbë për integrimin e Serbisë dhe të Malit të Zi në strukturat europiane, pas asnjë lloj kushtëzimi me qëndrime më të matura ndaj Kosovës.

3. Bashkë me riaktivizimin e Grupit të Komntaktit dhe me presionet e Patenit, këto ditë po shënon rritje edhe retorika e diplomacië ruse në drejtim të Kosovës. Ministri i jashtëm rus, Igor Ivanov deklaroi më 9 shtator në Sarajevë se “Rusia nuk do të tërhiqet nga Ballkani”. Njeherësh u paralajmërua edhe hapja e konsullatës ruse në Prishtinë. Kjo konsullatë është planifikuar që të jetë në kuadër të ambasadës ruse në Beograd. KJo do të thotë se aktivitetet e saj do të jenë të tilla që Kosovën ta trajtojë brenda mandatit që ka ambasada e Rusisë në federatën Serbi-Mali i Zi. Nëse lejohet kjo zgjidhje për konsullatën ruse nga UNMIK-u, atëherë do ë jetë edhe me e qartë se cila është vija e riintegrimit të Kosovës në federatën serbo-malazeze.

4. Këtë tablo e bën edhe më të plotë deklarimi më i ri dhe pakuptueshëm entuziast i prokurores së Tribunalit të Hagës, Karla del Ponte, e cila ka adresuar presione dhe kërcënime të reja në drejtim të shqiptarëve. Ajo ka thënë se “Ne po vazhdojmë hetimet kundër UÇK-së, kemi kërkuar dësshmi edhe nga autoritetet e Serbisë dhe do t’i analizojmë ato. Do t’i përfundojmë të gjitha hetimet edhe kundër pjesëtarëtve të UÇK-së, deri në fund të vitit 2004 dhe shpresoj të ngrisim aktakuza të reja”. Siç shihet, dy momente janë indikative dhe alarmante në këtë deklaratë të Karla del Pontes: e para, që ajo e pranon se ka nstitucionalizuar bashkëpunimin e saj me autoritetet serbe, për të cilat dihet se çfarë qëndrimi mbajnë ndaj UÇK-së dhe çka janë në gjendje të sajojnë për inkriminimin e saj. E dyta, ende pa i kryer hetimet, ajo shpreson se do të ketë aktakuza të reja, gjë që do të thotë se në fakt e paragjykon procesin e hetimeve. Në një lexim të mundshëm politik, kjo do të thotë se ajo qysh tash ka lëshuar kërcënime dhe shantazhe ndaj pjesëtarëve të UÇK-së, si mjet presioni në krijimin e ambientit për fillimin e bisedimeve ndërmjet Prishtinës e Beogradit.

5. Mbajtja e Kosovës në izolim të fortë ndërkombëtar është një element tjetër i presionit konkret, i cili është në funksion të dobësimit të identitetit politik të Kosovës dhe të dobësimit të motivit të shqiptarëve për pavarësi. Mospranimi i dokumenteve të udhëtimit nga shtete në rajon, veçmas nga Bullgaria e Greqia, kanë bërë që të prodhohen shumë zhgënjime të qytetarëve të Kosovës me UNMIK-un dhe me administratën e vendit. Këtu bie edhe favorizimi i marrjes së dokumenteve të federatës serbo-malazeze, që më vite është bërë në Kosovë dhe që favorizohet edhe në shtete europianoperëndimore, veçmas në Gjermani.
Hari Holkeri, para se të merr detyrën e ndërmjetësimit, do të duhej të kryente detyrën e vet që i ngarkon rezoluta 1244, e që ka të bëjë edhe me krijimin e kushteve për lirinë e qarkullimit të njerëzve të Kosovës. Përndryshe nuk ka kuptim të flitet për marrëdhënie në rajon, nëse shtetet e rajonit mbajnë politika diskriminimi ndaj qytetarëve të Kosovës, të cilët kanë dokumente të lëshuara nga administrata civile ndërkombëtare e OKB-së. Meqë këto lojëra zgjasin tash katër vjet, këtu ose është fjala për dështimin e autoritetit të OKB-së, ose për një politikë ngulfatëse ndaj identitetit të Kosovës.

6. Edhe mbajtja me një konsekuencë të paparë e Kosovës në kollaps energjetik, në jostabilitet permanent dhe në krizë të thellë ekonomike dhe sociale, duket si element i një stategjie të përpunuar për gjunënzimin e vullnetit politik të shqiptarëve. Dihet se shtylla e katërt e UNMIK-ut administrohet nga Bashkimi Europian, ndërsa dështimet më të mëdha në Kosovën e këtyre katër viteve, janë pikërisht në ekonomi. Si është e mundur që të dështojë Bashkimi Europian, në mëkëmbjen e ekonomisë së një vendi që ka banorë vetëm sa një qytet pak më i madh europian. Mbajtja e Kosovës në krizë permanete ekonomike dhe në kollaps energjetik,, realisht e mban Kosoëvn nën nivelet që ka Srerbia e mal ii Zi, për të nxjerrë së andejmi arsyetimin e nesërm për riintegrimin e Kosovës në një “strukturë më zhvillim më të lartë ekombomik dhe me shkallë më të lartë të integrirmit në strukturat europiane”.

7. Mund të jetë se edhe rikthimi i jostabilitetit në Maqedoni, sado që të jetë një mjet i tërthortë, ai pashmangshëm shndërrohet në një mjet presioni ndaj Kosovës. Është funksionalizuar tashmë skema, sipas të cilës për jostabilitetin rajonal fajtor kujdestar është Kosova, përkatësisht njerëz ose struktura të saj mbrojtëse.

Çka duhet të bëhet?

Brenda këtyre zhvillimeve tërësisht të pafavorshme, politikëbërësit shqiptarë të Kosovës duhet të kenë koncentrim maksimal dhe përgjegjësi maksimale, nëse duan që të mos mbeten të lagur në fund. Duhet të ndërmerren veprime të qarta dhe të vendosura politike.

E para, partitë politike shqiptare, që kanë ngritur bashkërisht koalicionin e tashëm qeveritar, duhet të hartojnë një platformë të përbashkët lidhur me zhvillimet aktuale dhe veçmas me procesin e bisedimeve me Beogardin për “çështje teknike”. Në këtë kontekst, duhte të qartësohet se çka do të thotë ky aspekjt i bisedimeve, në mënyrë q ë të mos rrëshqasin gjatë procesit në “bisedime për statusin”, pa qenë të përgatitur. Vlen t’u kujtohet përvoja e hidhur e Malit të Zi, i cili i filloi bisedimet me Serbinë, nën monitorimin e Solanës, për çështje teknike por që rezultuan me miratimin e Kartës Kushtetuese dhe me thyerjen e vullnetit malazez për pavarësi. Duhet të shpjegohet qartë formulimi “bisedime për çështje konkrete ose teknike”. A bie këtu tematika e importit të qumështit të Beogradit dhe të ujit mineral Heba, ( që edhe ashtu e kanë riokupuar tregun e Koosvës).
Por, asgjë nuk do të sqarohet nëse nuk mblidhen dhe nuk e hartojnë një platformë politike të përbashëkt partitë shqiptare që e përbëjnë koalicionit qeveritar. Dihet mirëfilli se qeveria vetëm e ekzekuton politikën, e cila hartohet nga partitë e koalicionit qeveritar.
Në Serbi janë inkuadruar edhe OJQ-të në debatin e parapërgatitjeve për bisedimet ndërmjet Prishtinës e Beogradit, ndërsa në Kosovë, ende nuk janë takuar liderët e partive që e përbëjnë koalicionin qeveritar!!! Ndërsa, gjithkush e di se bisedimet me Serbinë, në çfarëdo niveli dhe për çfarëdo teme, janë politike dhe nuk mund të bëhen pa pasur një platformë unike politike. Nëse puna i lihet në barrë vetëm qeverisë, atëherë ëshë e qartë se kjo gjë bëhet me qëllim të dështimit të saj dhe me qëllim të dobësimit të pozitës së Kosovës.

E dyta, qeveria duhet të pajiset me kompetenca më të plota e më të qarta, para së të marrë përsipër realizimin e politikës që do të hartohet nga partitë e koalicionit qeveritar. Ajo duhet të ketë mandat që obligimet që i merr të mund t’i realizojë, e jo të varet nga vullneit i UNMIK-ut, sepse në atë rast do të kompromentohej për josreriozitet dhe paaftësi.

E treta, institucionet e Kosovës duhet të kërkojnë që Uashingtoni, përveç angazhimit në Grupin e Kontaktit, të ketë edhe angazhim separat, si në në procsin e përgatitjes ashtu edhe të mbarëvajtjes së bisedimeve. Në rastin e Kosovës, përveç pëgjegjësisë politike, Uashingtoni ka edhe përgjegjësi morale.

E katërta, arritja e paqes sociale është e domosdoshme në periudhën sa do të zgjatë procesi i bisedimeve. Suksesi i kryeminsitrit Rexhepi në arritjen e marrërveshjes së përkohshme me minatorët e Trepçës dhe marrvëshjes me arsimtarët, është mjaft inkurajuese. Por, paqja sociale duhet të jetë më gjithëpërfshirëse dhe më e qëndrueshme, nëse nuk dëshiron qeveria që të ketë edhe një gur më shumë në qafën e brishtë të saj.

Në Prishtinë,
14 shtator 2003