10 janar 2003

Një varg zbulimesh arkeologjike që u bënë vitin e kaluar në Kosovë, më të shumtën e rasteve ishin zbulime të bujqve, e jo të arkeologëve, gjë që vetvetiu flet për gjendjen që ekziston sot në këtë fushë. Edhe zbulimi i bujshëm në fshatin Bardhosh të Prishtinës, i cili u përdor si sebep për të defiluar në mediat elektronike zyrtarët më të lartë vendorë e ndërkombërtar, në fakt ishte zbulim i një fshatari, që po hapte themele të reja për shtëpinë e tij.

Sot vetëm mund të imagjinohet se si do të dukej ky zbulim, i cili në mënyrë diletante dhe politikaneske u quajt “kultura e Bardhoshit”, po të mos ishte ai fshatar aq i ndërgjegjshëm, sa ta paraqiste zbulimin e vet në organet kompetente. Përveç se nuk do të zbardhej një segment i rëndësishëm i kulturës materiale të Kosovës, nuk do të kishte as defilim të udhëheqësve në media, duke përqafuar eksponatet e gjetura, si bebe të adoptuara.

Ajo që është shqetësuese në këtë kontekst, ka të bëjë me faktin se edhe katër vjet nga mbarimi i luftës, ende nuk ka filluar ndërtimi i infrastrukturës ligjore në fushën e kulturës, e që do të ishte mbrojtës i këtyre vlerave. Rrjedhimisht as në fushën e arkeologjisë dhe të muzeologjisë, të cilat janë fusha me specifika të jashtëzakonshme. Edhe pse ekziston ministria e kulturës, e cila menagjon edhe një varg insitucionesh të specializuara për mbrojtjen e vlerave materiale, ende nuk ka një ligj që rregullon këtë problematikë dhe që krijon hapësirat e duhura për zhvillimin e arkeologjisë dhe të muzeologjisë në Kosovë. Madje edhe krijimi i një institucioni të ri të emërtuar si Instituti i Arkeologjisë, më shumë duket si ekzaltim politik i motivuar nga zbulimet e bujqve të ndërgjegjshëm, se sa një projekt i detajuar dhe i vendosur qartë dhe në vendin e vet në hartën e insitucioneve hulumtuese kulturore dhe brenda një kuadri ligjor.

Natyrisht, edhe Ministria e Kulturës ka startuar në një vakum ligjor, por një vit nuk është kohë edhe krejt e pamjaftueshme për të zbatuar procedurat e duhura, ose së paku për të dhënë iniciativat konkrete në formën e drafteve, për aprovimin e një pakoje ligjesh në Kuvend, lidhur me fushat e ndryshme të kulturës. Angazhimi gati njëvjeçar për njëfarë strategjie të zhvillimit kulturor, ka të bëjë më shumë me efekte mediatike, se sa me zgjidhjen e problemeve konkrete. Autori i këtij teksti ka pasur rastin të dëgjoj në një seminar për të ashtuquajturën strategji e re kulturore, të organizuar nga Ministria e Kulturës, Rinisë, Sporteve edhe Çështjeve Jorezidente, një trajnues të ardhur se si mburrej me faktin se para se të vinte në këtë mision në Kosovë, kishte qenë edhe roje në një teatër provincial në Britaninë e Madhe.

Ndërsa, tashmë është e ditur botërisht se për mungesë të ligjeve, po dhe të një strategjie efektive, kultura në Kosovë në këto vitet e pasluftës ka përjetuar njërin nga erozionet më të mëdha në historinë e saj. Nuk është vetëm çështja e kthimit të vlerave arkeologjike dhe muzeale që janë plaçkitur. Aktualisht më shumë është fjala për ruatjen, ekspozimin dhe zbulimin e atyre vlerave që gjenden në Kosovë.

Dhe nëse nuk krijohet brenda këtij viti kuadër adekuat ligjor dhe aplikim korrekt i tij, pasojat do të jenë të rënda për kulturën në tërësi, po për arkeologjinë dhe muzeologjinë kosovare në veçanti. Në atë rast zbulimet edhe më tutje do të bëhen nga fshatarët që hapin themele të shtëpive të reja, ndërsa eksponatet ekzistuese ose do të dëmtohen në errësirat e bodrumeve, ose edhe do të marrin rrugët klandestine të zhdukjes.

Dhe përderisa pasojat do të jenë të pariparueshme për kulturën e këtij vendi, për udhëheqësit kjo do të paraqet një hendipep më të vogël, sepse ata prapë se prapë do të gjejnë shkaqe të tjera për të defiluar në ekranet televizive.