E shtunë 19.01.02
Rrespektimi i të drejtave të njeriut dhe i sundimit të ligjit është themel i çdo shoqërie demokratike,për çka edhe OSBE-së në Kosovë i është besuar roli udhëheqës për çështjet që kanë të bëjnë me ndërtimin institucional dhe të demokracisë,me shtet ligjor dhe me të drejta të njeriut,për të siguruar kornizë të qartë për trajtimin e njerëzve në këtë hapësirë.
Mirëpo, pa implementimin e sistemit juridik në mënyrë të drejtë dhe efektive është e pa mundshme të arrihen suksese edhe në misionin e UNMIK-ut.

Paraqitja e formave të ndryshme të kriminalitetit vitin e kaluar në Kosovë ka shkaktuar mobilizimin dhe angazhimin e UNMIK-ut në luftimin e dukurive negative.Ky angazhim i tyre është përshpejtuar falë edhe të medijave vendore,të cilat bëjnë identifikimin e problemeve konkrete duke adresuar sfidat me të cilat ballafaqohet sistemi juridik penal Kosovar.
Pa përfilljen e standardeve juridiko-nërkombëtare nuk mund të kryhen masat dhe veprimet penalo-juridike në mënyrë të organizuar dhe efikase në zbulimin dhe ndriçimin e veprave penale.Pa zhvillimin e hetimeve objektive,të plota,gjithëpërfshirëse,koherente dhe të shpejta,pa përfilljen e parimeve themelore të kriminalistikës në zbulimin e veprave penale dhe të kryesve të tyre,pa monitorimin e gjithëanshëm të sistemit juridik për të siguruar të drejtën se gjatë procesit po realizohet me drejtësi arrestimi dhe gjykimi është e pamundshme edhe kriminaliteti të luftohet drejtë dhe me sukses.

Në këtë kontekst OSBE-ja është organizatë udhëheqëse dhe përgjegjëse për monitorimin dhe mbrojtjen e të drejtave të njeriut, e cila edhe duhet të inkurajojë rrespektimin e të drejtave të njeriut dhe sundimit të ligjit në të gjitha aktivitetet e Administratës së Përkohshme të Misionit të Kombeve Bashkuara në Kosovë.

Standardet ndërkombëtare për të drejtat e njeriut janë pjesë e legjislacionit pozitiv në bazë të inter alia Rregullores 1999/24,e cila obligon bartësit e funkcioneve publike në Kosovë,duke përfshirë këtu edhe UNMIK-un ti përmbahen standardeve të pranuara ndërkombëtarisht mbi të drerjtat e njeriut.Këto standarde janë të precizuara në nenet 9,10,14 të Paktit ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike, në nenet 5,6 të Konventës Europiane për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive Themelore të Njeriut,si dhe në Parimet Themelore mbi Pavarësinë e Gjyqësisë(të miratuara në Kongresin e Shtatë të KB-së).Duke marrë parasysh involvimin e akterëve ndërkombëtar në sistemin vendor të gjyqësisë dhe Kreun 2 të Kornizës Kushtetuese të Vetëqeverisjes së Kosovës(e cila ka hyrë në fuqi më 15.5.2001),ku është bërë ndarja midis pushteteve legjislative,ekzekutive dhe gjyqësore,për tërë popullatën e Kosovës është shumë e rëndësishme dhe jetike që ligji i aplikueshëm të zbatohet me përpikëri profesionale.

Siç na është e njohur,vitin e kaluar është vërejtur një tendencë shumë e rrezikshme,gati se është bërë rregull që njerëzit të mbahen në arrest pa vendim gjyqësor,në bazë të urdhërit ekzekutiv,si akt administrativ i Përfaqësuesit special të Sekretarit të përgjithshëm,siç ka ndodhur rasti në Gjykatën e Qarkut në Prishtinë( rasti i tre të burgosurve,të pandehur për sulmin kunder autobusit me serbë afër Podujevës).Ky rast ka qenë tipik dhe në një anë e ka shqetësuar opinionin Kosovar dhe më gjërë.

Reagimi dhe pakënaqshmëria e Ombudspersonit të Kosovës Mark Antoni Nowickit drejtuar ish kryeadministratorit të Kosovës Hans Haekkerup në lidhje me ?urdhëresën ekzekutive? lidhur me privimin arbitrar nga liria të qytetarëve është mirëpritur nga ana e popullates kosovare. Z. Nowicki si një profesionist,vetëm ka sinjalizuar se kërkesat e ligjeve ndërkombëtare për të drejtat e njeriut ende nuk po gjejnë zbatim në sistemin gjyqësor të Kosovës.Brengosja e tij mund të kuptohet në një anë,se legjislacioni,praktika e gjyqësisë dhe e policisë,si dhe politika e drejtësisë penale në disa raste ka marrë kahje arbitrare,ndërsa në anën tjetër ai ka adresuar në ate se autoritetet e pushtetit duhet të jenë,konsistente dhe parimore.

Së këndejmi edhe institucionet përkatëse vendore nuk duhet të hezitojnë në kritikën e arësyeshme ndaj ndërkombëtarëve,edhe pse në fillim në Kosovë nuk kemi qenë aq kritikë ndaj tyre.Ata i kemi përjetuar si çlirimtarë.Tani ka kaluar aq kohë sa që mund të bëjmë krahasime mes zyrtarëve,mes paraardhësve dhe pasardhësve të secilit zyrtar.Pra,me një fjalë,tani jemi në gjendje më lehtë ti identifikojmë dhe ti adresojme problemet dhe hallet e bashkëkombasve tanë.Çështja e përgjegjësisë duhet të përcaktohet dhe të rregullohet në mënyrë institucionale dhe ligjore.
Neni 11 (j) i Rezolutës 1244 thekson se, " përgjegjësitë kryesore të pranisë ndërkombëtare civile do të përfshijnë - mbrojtjen dhe promovimin e të drejtave të njeriut-".Me këtë dispozitë, Këshilli i Sigurimit e ka themeluar qartas juridikcionin e Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK) mbi situatën e të drejtave të njeriut në Kosovë, në interes të njerëzve që jetojnë atje.Në këtë kontekst, se Rezoluta 1244 e ka krijuar UNMIK-un si një zëvendësim shteti me të gjitha obligimet përkatëse, përfshirë këtu edhe obligimin afirmativ për t'ia siguruar të drejtat e njeriut secilit brenda juridikcionit të UNMIK-ut.
UNMIK-u në një mënyrë është zëvendësim i shtetit dhe, si i tillë, është institucionalisht i obliguar jo vetëm të ketë parasysh standardet ndërkombëtare mbi të drejtat e njeriut, por edhe t'i implementojë ato. Këto obligime pra, nuk duhet t'i vishen vetëm zyrtarëve publik në kapacitetet e tyre publike, por institucioneve në emër të të cilave ata i ushtrojnë funkcionet e tyre publike. As Rregullorja e UNMIK-ut 2000/59 e as cilido ligj tjetër në fuqi në Kosovë ende nuk e rregullon këtë princip të përgjegjësisë së shtetit përkatsisht UNMIK-ut.
Këtyre ditëve Administrata ndërkombëtare në Kosovë u ka kërkuar partive politike të gjejnë një zgjidhje për krijimin e institucioneve demokratike.Në të kundërtën zyrtarët ndërkombëtarë kanë pohuar se UNMIK-u do të vazhdojë të qeverisë vetë Kosovën.Mirëpo edhe popullata e Kosovës në një anë pret prej sekretarit të përgjithshëm të OKB-së Kofi Anan sa më shpejtë ta emrojë administratorin e ri të Kosovës, i cili do ti ndryshojë Rregulloret e UNMIK-ut, me çrast do të kufizohej imuniteti i KFOR-it dhe UNMIK-ut në kapacitetin e tyre institucional, dhe të eliminohet vakumi juridik, ku do të ju garantohet individëve në Kosovë çasje efektive në një tribunal adekuat për definimin e kërkesave civile kundër KFOR-it dhe UNMIK-ut.
Gjithashtu pritet prej Përfaqesuesit Special të Sekretarit të Përgjithshem të ndërmarrë hapa të duhur për ta inkurajuar KFOR-in që të krijojë dhe të zbatojë një politikë të qendrueshme- përshembull lidhur me pagimin e kompensimit personave të cilëve KFOR-i ju ka tjetërsuar ose dëmtuar pronën.E drejta mund të zbatohet vetëm nga ata që edhe vetë e respektojnë atë.Popullata e Kosovës nuk pajtohet me pozitën që e ka,vetëm të jetë spektatore e thjeshtë në sistemin juridik të Kosovës,por asaj i takon edhe pjesmarrja aktive,për tu qartësuar parësia e instrumenteve ligjore ndërkombëtare mbi të drejtat e njeriut në rendin ligjor të Kosovës,që është tashmë në ndërtim e sipër.Prandaj, për tu zgjidhur të gjitha problemet që i rëndojnë bashkombasit tanë duhet sa më shpejtë zëvendësuar rregulloret e UNMIK-ut me ligjet që do të nxjerren në Parlamentin e Kosovës.Kjo nuk mund të bëhet nëse nuk janë të ndërgjegjshëm liderët tanë politik.Shumë punë kanë mbetur për t`u bërë.