E shtunë 02.02.02

Në botën bashkëkohore perëndimore është e zakonshme komunikimi institucional që bëhet nëpërmjet përfaqësuesve të autorizuar.Secili nga ne tashmë duhet t'a pyesim vetëvetën deri kurë bashkëkombasit tanë që kanë përjetuar targjeditë familjare t'i fokusojnë dhe t'i nxjerrin disa probleme aq të ndijeshme të Jurisprudencës Kosovare.Sa janë angazhuar subjektet vendore të gjyqësisë, për të senzibilizuar mangësitë dhe për t'iu vënë në dijeni autoriteteve ndërkombëtare se ligji nuk bën të zbatohet në mënyrë arbitrare dhe në vijë nacionale?!

Nuk është për tu habitur nëse trupat paqruajtëse të KFOR-it të bëjnë bastisjen e objekteve dhe shtëpive private duke arrestuar njerëzit pa vendime gjyqësore,bastisje dhe arrestime që në vendet evropiane nuk njihen dhe as që zbatohen ndokund.Edhe problemi i integrimit të Mitrovicës është njëherit edhe problem i Kosovës si tërësi për çka edhe KFOR-i tashmë duhet të kyqet përfundimisht me afatë të caktuar në çrrënjosjen e rezultateve të pastrimit etnik.Problemi i moslëvizjes së lirë në disa zona të enklavizuara nga ekstremistët serbë dhe mbajtja e 195 pengjeve shqiptare në burgjet e Serbisë është rast i volitshëm për Sërbinë,sepse për shkaqe taktike ajo insiston për ndonjë tregëti të ardhshme me bashkësinë ndërkombëtare, me qëllim që të përmirësojë imazhin e saj në botë dhe ta bëjë shkëmnbimin e tyre me serbët kriminelë të luftës që ndodhen në burgjet e Kosovës.

Njëri prej atyre kriminelëve është edhe Sava Matiq,i akuzuar për implementimin e tij në vrasjet e 42 civilëve shqiptarë nga fshatart e komunës së Rahovecit, gjatë luftës në Kosovë,rasti i të cilit para disa ditëve është paraqitur përsëri në Gjykatën e Qarkut të Prizrenit.Por, në mungesë të avokatës mbrojtëse të viktimave dhe shkaqeve tjera procedurale kryetarja e trupit gjykues e kësaj seance znj.Hanjellka Karpati, gjyqtare ndërkombëtare e ka shtyer seancën gjyqësore për datën 5 shkurt të këtij viti.Opinionini kosovar edhe më herët është informuar për këtë rast, si një rast i rallë dhe shumë diskutabilë në praktikën gjyqësore.

Ky rast gjyqësor është një shembull par excellence, që ka ndikuar te bashkëkombasit tanë të ngacmojnë çështjet e funkcionimit të organeve të gjyqësisë.Populli ynë përvojën e vetë shekullore e ka pasur shumë më herët para se të na servohen ''Rregulloret'' që e rregullojnë përbërjen e kolegjit gjyqësor varrësisht prej përkatësisë nacionale të të akuzuarit.Në këto rrethana shumë dilema dhe pyetje paraqiten vetëvetiu. Cilat janë metodat e punës të gjykatësve ndërkombëtarë dhe a iu përshtaten rrethanave specifike që veprojnë në Kosovë?A janë ata të prviligjuar dhe të favorizuar kundruall gjykatësve tanë vendorë?!

Kanë kaluar kohërat kur qendrat e padukshme të vendosjes politike kanë udhëhequr organet gjyqësore, ku gjykatësit janë zgjedhur në bazë të përshtatshmërisë moralo-politike,ku misioni i tyre nuk ka qenë të veprosh si gjykatës i paanshëm por të veprosh dhe të punosh ashtu si kanë kërkuar ata të cilët edhe i kanë vendosë në këto organe të gjyqësisë.

Siç dihet në fillim të procesit, njëherit gjykatësit ndërkombëtar në këtë rast i'a kanë lejuar vehtes një luks, se po u paguaka që të luhet me provat dhe argumentet, duke mos e kyqur as porotën gjyqësore.Kjo metodë e punës së tyre është kthyer si bumerang. Është fituar një përshtypje gjoja se gjykatësit shqiptarë nuk disponojnë përvojë dhe njohuri të mjaftueshme, mu për këtë edhe ata janë këtu.Këta zotërinjët nuk e njohin sa duhet zanatin e filigranit,ajo që është karakteristikë e banorëve prizrenas,puna e drejtësisë është shumë më komplekse se sa paramendohet nga ana e tyre.Në shtetet perendimore me traditë juridike asnjë trup gjyqësor nuk mund të funkcionojë me formulën 2+1=PNA (përkatësia nacionale e të akuzuarit).Prandaj për shkak të shumë mangësive, me të drejtë edhe Gjykata Supreme e Kosoves rastin në fjalë e ka shqyrtaur dhe e ka kthyer lëndën për rishqyrtim pranë Gjykatës së Qarkut në Prizren.

Po të analizohet me gjuhen juridike protestat e bashkëkombasve tanë që janë paraqitur kohëve të fundit sinjalizojnë se sistemi gjyqësor në Kosovë është vërtetë para sfidave të mëdha.Misioni i Kombeve të Bashkuara në Kosovë është i mveshur me të gjitha fuqitë ekzekutive dhe legjislative,të cilat tash ushtrohen nga kryeadministratori i Kosovës.UNMIK-u ka mandatin të administrojë sistemin e drejtësisë në Kosovë.OSBE-ja si pjesë UNMIK-ut e mban përgjegjësinë për sigurimin e mbrojtjes së të drejtave të njeriut,që t'i zhvillojë dhe t'i përkrahë mekanizmat nëpër gjykata dhe struktura tjera gjyqësore në pajtim me standardet ndërkombëtare të së drejtës penale .

Në sistemin gjyqësor edhe më herët janë vërejtur praktika të keqaplikimit të ligjit që shpesh kanë rezultuar në shkelje të drejtave të njeriut.Mbrojtësit juridik shpesh kanë dështuar në përdorimin e dispozitave ligjore të cilat sigurojnë mbrojtje aktive,duke i lënë shumë të damtuar pa përfaqësim efektiv.Vitin e kaluar, anshmëria në kolegjet gjykuese ka brengosur opinionin dhe tash duhet të ndërmirren hapa konkret në këtë drejtim.Gjatë hetimeve ombduspersoni Marek Antoni Novicki gjer më tani nuk ka gjetur bashkëpunim me policinë e UNMIK-ut, prokurorisë, prokurorisë së qarkut dhe asaj ndërkombëtare.Kthimi i dokumenteve civile të qytetarëve të Kosovës që janë marrë nga autoritetet serbe. Ka edhe shumë probleme tjera përbrenda sistemit juridik kosovar,që duhet rregulluar me qëllim që të sigurohet mbrojtje e shtuar e të dëmtuarëve.

Mund të kuptohet ndoshta brengosja e ndërkombëtarëve për profesionalizimin e gjykatësve tanë në lidhje me eksperiencen e tyre përkitazi me ligjet esenciale për të drejtat e njeriut.Por, po që se ky argument parashtrohet për rastin e përmendur më lartë apo edhe për raste tjera, atëherë këtu ndërpritet çdo logjikë.Në këto momente është krijuar një skenë komfuze, ku apriori, roli dhe pozita e gjykatësve ndërkombëtarë është më i favorizuar prej atyre gjykatësve vendor.Nuk bën të përziet roli i gjykatësve ndërkombëtarë me atë të mbrojtjes. Populli i Kosovës nuk e ka qëllim të nëpërkëmb rolin dhe pozitën e UNMIK-ut,por ai dëshiron vetëm t'iu përkujtojë se ata janë këtu për korrektësi,efektivitet të mirëfilltë, dhe së bashku me kuadrot vendore si një corpus të angazhohen me qëllim që sistemi gjyqësorë në Kosovë të pësojë ndryshime dhe përmirësime të mëtejme.Të gjithë karshi ligjit duhet te kemi trajtim dhe status të barabartë.

Standardet ndërkombëtare për të drejtat e njeriut njëherit janë edhe pjesë e ligjit të aplikueshëm në Kosovë,e cila edhe i obligon gjykatësit ndërkombëtarë që t'i mbështesin standardet e pranuara për të drejtat e njeriut.Këto standarde janë të detalizuara në Marrëveshjen Ndërkombëtare për të Drejtat Civile dhe Politike,në Konventën Europiane për të Drejtat e Njeriut si dhe në marrëveshjet tjera të KB-së.Prandaj,bartësit e pushtetit gjyqsorë janë të obliguar për korrektësinë në procedurën penale prej momentit kur personi arrestohet dhe paraburgoset nga autoritetet deri në vendimin final.

Se a do ta kryejnë misionin e vet zotërinjët dhe zonjat gjykatësit ndërkombëtarë në pajtim me përgjegjësitë e tyre profesionale,le të mbetet në ndërgjegjën e tyre, ndërsa brengosja e popullatës kosovare për këto dukuri të hidhura është e kuptueshme.Gazetarët dhe përfaqësuesit e mediave elektronike kursesi nuk bën të pengohen në përcjelljen e gjykimeve dhe në marrjen e informatave në lidhje me rastet që paraqiten në praktikën tonë gjyqësore? A është sistemi gjyqësor në Kosovë para sfidave të mëdha?A injorohet në gjykatat tona Parimi i së Drejtës për Gjykim të Drejtë? Tash është momenti që ekspertët e lamisë juridike së bashku me përfaqësuesit e pushtetit gjyqësorë t'iu ndëgjohet zëri i argumenteve,e jo zëri i indiferencës profesionale, këtë bashkëkombasit tanë e presin prej tyre.