E shtunë 12.01.02

Në prizmën e çështjes së pa zgjidhur të statusit final të Kosovës,kur tashmë proceset politike kane hyrë në qorr sokak, kur është demonstruar metoda imponuese dhe voluntariste e ish kryeadministratorit të Kosovës Hans Hakerup në seancën e parë të Parlamentit të Kosovës, kur partitë politike po ballafaqohen me sfiden e ndarjes/mosndarjes së pushtetit, shtrohen vetëvetiu pyetje të caktuara në lidhje me përshpejtimin e zgjidhjes se problemeve të grumbulluara ekonomike në Kosovë.Mos është rasti për partitë politike edhe për një gjysmëvjetor të shtyjnë zgjidhjen e problemeve sociale?! A duhet paralelisht krahas ngritjes/mosngritjes së institucioneve qendrore, partite politike se bashku me autoritetet vendore ta koncentrojnë energjine e tyre edhe në lëminë e ekonomisë kosovare?Çka sinjalizon dhe kujt i drejtohet deklarata e dhënë para disa ditësh e drejtorit të Institutit amerikan për studime strategjike në Evropën Juglindore,Janosh Bugajskit,se ¨politika e OKB-së në Kosovë është ndesh me rregullat e demokracisë dhe politikën amerikane atje¨ ?!

Të jipen këso farë lloj deklaratash nga z.Bugajski,në kohën kur këtyre ditëve e tërë bota perendinore është e fokusuar në Kosovë dhe rajon, tregon se më në fund partitë politike duhet ta ndërojnë strategjinë e tyre vepruese.Është krijuar një përshtypje se liderët tanë plitik janë individualist të qëndrueshëm dhe të shkëlqyeshëm.Por telashet iu dalin kur mundohen të bashkëpunojnë ose të bashkëveprojnë njeri me tjetrin.-"Kush dëshiron të mbrojë të pavërtetën ka arësye të veprojë i qetë dhe me sjellje ¨njerëzore¨,por kush e di se e vërteta është në anën e tij,duhet të veprojë ashpër,pa miklime".Ky mendim i shkrimtarit të mirënjohur Gëte për partitë dhe liderët tanë politik duhet të jetë një mësim i mirë,por edhe për elektoratin kosovar në veçanti.

Edhe një problem që na preokupon është se Kosovën e kanë vërshuar prodhimet e huaja.Si të përballohet importi dhe të mbijetojnë prodhimet vetanake në tregun kosovar?A jemi të përgatitur në të papriturat, ku biznesi kosovar do të ballafaqohet me globalizmin e ekonomnisë botërore? Deri tash, ekonomia kosovare sukseset më të mëdha i ka pasur në fushën e tregëtisë,duke importuar prodhimet e huaja.Është krijuar një atmosferë, se gjoja tërë forcat tona janë përqëndruar në politikë,por bashkëkombasit tanë sukseset i presin t'i shijojnë edhe në përmirësimin e jetës së tyre materiale.Sa janë angazhuar autoritetet vendore për zgjidhjen e problemeve përkitazi me rritjen e prodhimit dhe forcimit të ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme,përgatitjes së parakushteve për privatizimin e ndërmarrjeve,stimulimit të bujqëve për rritjen e redimenteve bujqësore,mbrojtjes shëndetësore të fëmijëve,invalidëve dhe pensionistëve,krijimit të vendeve të lira të punës? Këto probleme për momentin janë shumë të rëndësishme dhe assesi nuk bën të margjinalizohen.

Ndihma dhe përkrahja ekonomike e bashkësisë ndërkombëtare është e domosdoshme dhe e pa shmangshme.Por, për ne është një ''pasqyrë e keqe'' nga perspektiva e investitorëve të huaj.Ata që dëshirojnë të investojnë në Kosovë,qëndrimin e vet nuk e krijojnë në bazë të lajmeve të shkruara ose të pashkruara,por ata vijnë këtu individualisht në teren për të shiquar dhe mbledhur informata çka kanë parë dhe ndëgjuar.Nuk është për tu habitur nëse ata i lëshojnë shpejtë planet e tyre në lidhje me investimet më parë të planifikuara.

Të jemi real, se investitorët e huaj nuk do të vijnë te ne për shkak të fuqisë së lirë punëtore.Për të huajt,tash ky faktor nuk është prioritet,kjo tashmë është e tejkaluar.Investitorëve të huaj më së shumti i intereson niveli i arsimimit të fuqisë punëtore,shprehitë e punës dhe prirjet e rrethit ndaj investitorëve të huaj.Mu në këtë aspekt autoritetet vendore komunale duhet ta koncentrojnë energjinë e tyre, e jo të merren me çfarëdo tema dhe strategji madhore abstrakte.Nuk do të fitojmë asgjë nëse ndërkombëtarëve iu ankohemi,ata i presin edhe iniciativat tona,të cilat duhet të jenë gjithëpërfshirëse,por edhe konkrete.Srukturat e ekzekutivit të kuvendeve komunale duhet të nxisin aktualizimin e planeve urbanistike duke krijuar hapësira për ndërmarrësi me qëllim që ato në perspektivë të shëndrohen në zona ekonomike.Vetë pozita gjeostrategjike e Kosovës kërkon një gje të tillë, që të përshpejtohen ato iniciativa, që për momentin janë të realizueshme.Tash është koha të bëhet promovimi i gjithëanshëm i komunave tona ndaj investitorëve potencijal që do të dëshironin të investojnë kapitalin e tyre.Po që se ata vijnë papritmas dhe na vërejnë se sa të pa përgatitur jemi,atëherë të mos çuditemi nëse na rrahin shpinës dhe na bëjnë qejfin.Kapitali nuk njeh kufijë nacional,ai e njeh vetëm ligjin se si ta dyfishojë vetëvetën.

A mund të përmbushen premtimet nga ana e partive politike,që u janë dhënë elektoratit nëse vazhdon bllokada institucionale parlamentare? Cilat janë pasojat që do të paraqiten në sferën e ekonomisë kosovare?Në kuadër të sferës së strukturës politike,duhet të përshpejtohen mekanizmat, me qëllim që autoritetet komunale t'i shfrytëzojnë instrumentet adekuate,kështu që edhe diagnoza e ekonomisë kosovare të jetë më e plotë.Gjendja reale e ekonomisë sonë tregon se çfarë terapie duhet të ndërmerret,me qëllim që të bëhen hapat fillestarë.Kjo nuk mund të bëhet,po që se nuk ekziston vullneti i nevojshëm politik.Pa këtë vullnet gjërat nuk mund të lëvizin përpara.Që të ndërmirren hapa konkretë,duhet së pari si pikënisje, ta kemi gjendjen aktuale të ekonomisë sonë, e jo të startojmë me ide fiktive,me plane megalomane dhe të pa realizueshme.Bashkëkombasit tanë nuk kanë nevojë për biznismena sharlatanë të çfarëdo lloji.Pa e bërë projektimin e çdo subjekti ekonomik në mënyrë të plotë nuk mund të shkojmë përpara.Tash po krijohet një realitet i ri,ku edhe ndërkombëtarët po e kuptojnë dëshirën tonë për të mbijetuar dhe krijuar vlera materiale.

Kontaktet me investitorët amerikan dhe europian duhet gjithëmonë të mirëmbahen dhe të kultivohen në frymën e tolerancës ndaj njeri tjetrit.Sa ka me qenë i sukseshëm aktivizimi i resurseve ekonomike në Kosovë do të varet edhe prej asaj se çka do të ndodhë në Bashkësinë Europiane dhe më gjerë.Po që se recesioni ekonomik në SHBA dhe Europë do të jetë më e thellë,atëherë edhe investitorët e huaj do të jenë të painteresuar për rimëkëmbjen e ekonomisë sonë.Nëse ndodh e kundërta,atëherë autoritetet vendore së bashku me partitë politike duhet të krijojnë bazamentin real dhe të shëndoshë për depërtimin e kapitalit të huaj.Partitë që kanë fituar shumicën e elektoratit duhet ta kuptojnë imperativin e kohës se pushteti është diçka që duhet ndahet.Vetëm i ndarë,ai është më i fuqishëm dhe më cilësor.

Puna e autoriteteve vendore nuk duhet të gravitojë vetëm në dhënjen e lejeve për hapjen e pompave të benzinës,pishinave,agjencive të udhëtimit,dyqaneve tregëtare dhe lokaleve hoteliere,por banorët e Kosovës presin diçka më tepër prej tyre. Tash është koha të mendohet për privatizimin e ndërmarrjeve ekonomike,të përshpejtohen proceset në lidhje me çështjet e privatrizimit të subjekteve tjera ekonomike,të qartësohen projektet e privatizimit me afate të caktuara kohore.Të mos e justifikojmë mosefikasitetin tonë me mungesën e ligjeve të privatizimit.Bashkësia ndërkombëtare i pret edhe iniciativat tona, me qëllim që edhe ata ta njohin më mirë mentalitetin dhe rrethin tonë.

Duhet të çrënjosen paragjykimet tona ndaj investitorëve të huaj.Po që se ata udhëheqin apo janë pronare të ndonjë ndërmarrjeje ekonomike ose banke,nuk do të thotë se është vënë në rrezik identiteti ynë kombëtarë.Identiteti ynë kombëtarë është një çështje shumë më e gjërë se sa çështja,se kush do t'i udhëheqë këto ndërmarrje ekonomike.Kur është në pyetje privatizimi i ndërmarrjeve tona ekonomike,këtu për anarkinë dhe entropinë nuk ka vend.Këtu fjalën e fundit do ta kenë ekspertët tanë vendorë,duke i mbrojtur interesat e të gjithë ish punëtorëve të larguar nga regjimi i egër serb, dhe në varëshmëri me politikën ekonomike të autoriteteve vendore dhe atyre qendrore, të arrihen zgjidhjet optimale për çdo ndërmarrje ekonomike veç e veç.

Çështja e privatizimit të ekonomisë në Kosovë është çështje kapitale.Këtu duhet të kyçen shumë njerëz profesionist,gazetarët,akademikët,të angazhohen institutet dhe fakultetet përkatëse,të organizohen tryeza të rrumbullakëta,në lidhje me rrugët dhe mënyrat e privatizimit të ekonomisë kosovare.Kosovës i nevojitet një strategji privatizimi vetanak sui generis.Në këtë drejtim bashkëkombasit e përshëndesin grupin punues prej 11 anëtarësh,nga Akademia e Shkencave dhe Arteve e Kosovës,i formuar nga subjektet e ndryshme shkencore dhe politike për përshpejtimin e privatizimit në Kosovë,e cila do të përgatis dokumentin preliminar për strategjinë e procesit të privatizimit në Kosovë në konferencën dyditore që do të mbahet në Gjakovë më 21 dhe 22 janar të vitit 2002.

Ne duhet ta kryejmë punën tonë,veçanarisht ekspertët tanë në formë lobizmi duhet të ndikojnë dhe tju përkujtojnë Shtyllës së Ktërt të UNMIK-ut për ekonomi,Agjencisë Evropiane për Rindërtim,Misionit të Bankës Botërore në Prishtinë dhe përfaqësuesve të agjencive qeveritare dhe jo qeveritare, se ekonomia globale botërore është shumë largë prej asaj që t'iu sigurojë të gjithëve mirëqenje sociale.Organizatat botërore financiare në këtë kontekst nuk bën të jenë vetëm mbrojtës të të pasurve,apo dorë e zgjatur e atyre shteteve me thesar të pasur shtetëror,por duhet të bëjnë shumë më tepër në drejtim të zvogëlimit të varfërisë ekonomike edhe të atyre popujve që luftojnë për liri dhe mirëqenje ekonomike,duke përfshirë këtu edhe Kosovën në veqanti.Të mos harohet se edhe ekonomia kosovare është një pjesë e ekonomisë botërore.Ajo çka ndodh jashtë,reflektohet edhe në Kosovë.Çka do të kishte ndodhur,po që se borza e Njujorkut dhe tregu i letrave me vlerë të ekonomisë së re Nasdaq të rrënohej?! Ruana o Zot. Këtë më së miri e dijnë ekonomistët tanë.Por,edhe partitë politike fort mirrë e kuptojnë se koha vrapon pa u kthyer prapa.