POLITIKA GJYQËSORE: << INFLUENCA >>?

Brengosja e opinionit kosovar që është paraqitur kohëve të fundit në lidhje me veprat penale sinjalizon se sistemi gjyqësor në Kosovë është vërtetë para sfidave të mëdha.Misioni i Kombeve të Bashkuara në Kosovë është i mveshur me të gjitha fuqitë ekzekutive dhe legjislative,të cilat ushtrohen nga Kryeadministratori i Kosovës.UNMIK-u ka mandatin të administrojë sistemin e drejtësisë në Kosovë.OSBE-ja si pjesë UNMIK-ut e mban përgjegjësinë për sigurimin e mbrojtjes së të drejtave të njeriut,që t'i zhvillojë dhe t'i përkrahë mekanizmat nëpër gjykata dhe struktura tjera gjyqësore në pajtim me standardet ndërkombëtare.

Po të hedhim një vështrim praktikës gjyqësore në Kosovë dhe ndikimit të saj në opinionin publik vetvetiu parashtrohen disa pyetje në të cilat duhet përgjigjur.A ndikon sistemi gjyqësor kosovar në mënyrë të drejtpërdrejtë në sjelljen dhe jetën e përditshme të qytetarëve?A kanë gjyqtarët vendor liri të gjerë në përzgjedhjen dhe zgjidhjen e çështjeve? A mos vendimet gjyqësore bazohen kryesisht në preferencat ideologjike të gjyqtarëve? Cilat janë metodat e punës të gjykatësve ndërkombëtarë dhe a iu përshtaten rrethanave specifike që veprojnë në Kosovë? A janë gjykatësit ndërkombëtar të prviligjuar dhe të favorizuar kundruall gjykatësve vendorë?
Duhet të theksohet se ndërtimi i politikës gjyqësore dhe çmueshmëria gjyqësore në Kosovë në disa aspekte është e mangët. Kanë kaluar kohërat kur qendrat e padukshme të vendosjes politike kanë udhëhequr organet gjyqësore, ku gjykatësit janë zgjedhur në bazë të përshtatshmërisë moralo-politike,ku misioni i tyre nuk ka qenë të veprosh si gjykatës i paanshëm por të veprosh dhe të punosh ashtu si kanë kërkuar ata të cilët edhe i kanë vendosë në këto organe të gjyqësisë.
Politika gjyqësore e Kryeadministratorit të Kosovës për rrethanat kosovare është kundërthënëse dhe diskutabile.Është e ngarkuar me paragjykime dhe stereotipe ndaj kuadrove gjyqsësore vendore.Po që se vazhdohet edhe më tej me politikën e emrimit të gjykatësve pa miratimin e Kuvendit të Kosovës,do t'i lihet pak shteg krijimit të mirëfilltë të politikës gjyqësore kosovare.Në një anë të kërkosh ndihmë prej qytetarëve të Kosovës në lidhje me dhënjen e informatave përkitazi me zbardhjen e disa veprave penale, e në anën tjetër të anashkalohet institucioni më i lartë i këtyre qytetarëve është joserioze dhe e iriton (ngacmon) opinionin kosovar.
Kryeadministratori si autoritet më i lartë kosovar politikën gjyqësore duhet ta ndërton si çështje funksioni dhe besueshmërie, e jo si çështje zgjedhjeje vetanake.Autoriteti gjyqësor nuk ka nevojë të jetë dorë e zgjatur e askujt. Në rast se politika ditore karakterizohet si konflikt ndërmjet grupeve të ndryshme dhe nëse aktakuzat shikohen si mënyra që këto interesa konkuruese të realizojnë qëllimet e tyre, atëherë të mos çuditemi nëse vendimet gjyqësore disa kërkuesve u japin fitoren dhe të tjerët humbasin.Pavarësisht nëse gjyqtarët bëjnë interpretimin e lgjit apo hapin rrugë vendimeve të zyrtarëve-punëdhënësve të tyre, në fund të fundit, nëpërmjet këtyre vendimeve gjyqësore edhe disa interesa në të shumtën e rasteve mbeten prapa.Kjo metodë e punës dhe e çasjes gjyqësore gjithsesi do ta polarizojë shoqërinë kosovare.
Në këtë kontekst kompetenca për të bërë emrimet e personelit gjyqësorë është një kontroll i rëndësishëm mbi sistemin gjyqësor në përgjithësi- këtë tash po e bën Kryeadministratori i Kosovës, duke injoruar edhe Kreun 9,Pjesën 4,pikën 9.4.8 të Kornizës Kushtetuese.Gjykatësit dhe prokurorët e emruar nga Michael Steiner-i, u zgjodhën qëllimisht, sepse filozofia politike e tyre,është e ngjashme me të tijën.Kjo ndodh ndoshta për arsye se autoriteti i Kryeadministratorit dhe ideologjia e të emruarve janë tregues të rëndësishëm për mënyrën se si do të votojnë gjyqtarët për liritë dhe të drejtat e qytetarëve kosovarë.Mirëpo, mënyra e emërimit të kandidatëve përmes përshtatshmërisë politike dhe ideologjike e prish imazhin e gjyqësorit në Kosovë.

Funksoni i legjitimitetit për praktikën gjyqësore është një ëndër,që pritet të aplikohet për ditët më të mira.Gjykatat vendore nuk disponojnë instrumente adekuate për të rishikuar rregulloret e Kryeadministratorit. Tashmë, funksioni legjitimitet-dhënës i autoritetit gjyqësor duket i diskutueshëm, sepse ky autoritet po paraqitet si rezultat i njëanshëm- si rezultat i veprimeve të pamatura, si "rezultat i procesit të solo emrimeve",duke e humbur besueshmërinë tek popullata kosovare.
Është krijuar një përshtypje se gjyqtarët bëjnë një jetë të ndarë,madje të izoluar.Ata votojnë në mënyrën që ata duan dhe më pas tërhiqen nëpër zyrat e tyre. Mosmarrëveshjet ndërmjet gjyqtarëve vendor dhe ndërkombëtar për problemet dhe rastet gjyqësore bëhen tepër personale.Kontrolli i jurisdikcionit dhe formimi i përbërjes së gjykatave nga ana e ndërkombëtarëve tashmë ka bërë një emër të keq.
Kjo gjendje duhet të tejkalohet.Kompetencat e rezervuara të UNMIK-ut përkitazi me sistemin e drejtësisë bien ndesh në kohën kur duhet të barten këto kompetenca tek vendorët. Raportet ndërmjet ndërkombëtarëve dhe personelit gjyqësor vendor nuk përkrahen sa duhet njëra prej tjetrës, gjë që ka bërë që politika gjyqësore të anojë në favor të ndërkombëtarëve. Është fituar një përshtypje gjoja se gjykatësit shqiptarë nuk disponojnë njohuri të mjaftueshme, mu për këtë edhe ata janë këtu.Nëse kjo situatë do të vazhdojë edhe më tytje atëherë do ta destabilizonte edhe vetë strukturën e përkohshme administrative-do të thellohen tensionet ndërmjet vendorëve dhe ndërkombëtarëve.

Sikur kosovarët të disponojnë mjete të mjaftueshme financiare, talent ligjor dhe përvoja juridike, me siguri edhe proceset gjyqësore do të merrnin kahje tjetër.Ne dimë pak në lidhje me raportin që ekziston ndërmjet rolit të gjykatave me ndryshimet kohë pas kohe të shoqërisë kosovare,të autoriteteve qeveritare,të partive politike,të opinionit publik dhe të politikës së qendrave të vendosjes ndërkombëtare.
A janë autonome gjykatat apo ndryshimet e politikës që ato ndërtojnë,pasojnë apo i paraprijnë ndryshimeve në opinionin publik dhe(ose) ndryshimeve politike në institucionet vendore? A injorohet në gjykatat tona Parimi i së Drejtës për Gjykim të Drejtë? Do të ishte me vlerë të dihej nëse gjykatat reagojnë në mënyrë të drejtpërdrejtë ndaj ndryshimeve të tilla apo ndryshimet e politikës së tyre kushtëzohen vetëm në rrugë indirekte nëpërmjet ndryshimeve që mund të ndodhin në personelin e tyre,që mund të shkaktohen si pasojë e ngjarjeve që ndodhin në një sfond më të gjërë politik dhe social në Kosovë.
Populli i Kosovës nuk e ka qëllim të nëpërkëmb rolin dhe pozitën e UNMIK-ut,por ai dëshiron vetëm t'iu përkujtojë se ata janë këtu për korrektësi,efektivitet të mirëfilltë, dhe së bashku me kuadrot vendore si një corpus të angazhohen me qëllim që sistemi gjyqësorë në Kosovë të pësojë ndryshime dhe përmirësime të mëtejme.Të gjithë karshi ligjit duhet te kemi trajtim dhe status të barabartë. Tash është momenti që ekspertët vendorë të lamisë juridike së bashku me përfaqësuesit e institucioneve qveritare t'iu ndëgjohet zëri i argumenteve, e jo zëri i indiferencës profesionale, këtë bashkëkombasit tanë e presin prej tyre.

shkruan:

Valentin Batalaku
Copyright www.agimi.com 2002