Ai është rreth të gjashtëdhjetave dhe ngjitet e zbret në këtë cep të vështirë rrugëtimi si një njëzetëvjecar, ose më saktë sic na thotë vetë ai, tamam sic “isha dikur në rininë time…”. Ne përshëndetemi dhe e ndjekim nga pas me një shikim tejet mallëngjyes. Është bashkëkombasi ynë, është njeriu me të cilin përshëndetemi shqip. Ai del c’do të dielë në një nga tregjet e Londrës dhe del vetëm për të blerë një nga produktet e mishit të traditës kosovare, që dikur I pat prodhuar dhe tregtuar vetë në Pejë e në Gjakovë. Axha Arshin e blen tashmë suxhukun kosovar, edhe pse jo “prej vakti”, sic shprehet vetë ai, vetëm të largijë sadopak mallin për prodhimin e traditës, për atë që dikur lëpije e lëpinin gishtat të gjithë , miq e të tjerë. Kështu patëm dëgjuar edhe për një tjetër tipike të traditës, pikërisht për rakinë shqiptare, të cilën nuk e gjen në treg, por dikush t’a sjell si dhuratë këtu në Mbretërinë e Bashkuar. Rastësisht dhe jo spontanisht, ose më saktë ashtu si vendasit e shprehin në të tyren sarkastike, “rrahur e jo tundur”, dikush e ka edhe në shitje një farë rakie me stampë shqiptare të sajuar e të etiketuar gjetkë, ose edhe suxhukun e prodhuar në Turqi, Gjermani apo…, Spanjë dhe t’a shet si dikur ato “DS” poshtë banakut…, thotë një miku im. E gjitha s’do laps, s’do koment apo edhe ndonjë…”zihamet”. Ajo do pak traditë nga tradita dhe pak përkushtim ndaj saj. Kjo nuk është “Luks”, apo “Qiqra në hell”. Kjo është një mënyrë që tradita shqiptare që dikur ka bërë emër tregjeve të Europës, si përshembull me Konjakun “KORCA”, të zërë një vend e një emër të ri në këtë kohë tregjesh të mëdha ku edhe të vegjlit bëjnë emrin e tyre të madh…

SHEMBUJ dhe FAKTE

Në tregun më të madh botëror të peshkut, në Japoni mungon shpeshherë peshku “Tun”. Dhe a dini pse? Ai nuk gjendet në asnjë vend tjetër përreth Japonisë, vec Mesdheut. E këtu sigurisht edhe të vegjlit pra, kanë një emër të madh. Për të përmendur është tregtia e tij nga Malta, apo edhe nga Qipro…. Mirë do të thotë dikush se peshku është pasuri e dhënë nga Zoti, e në Shqipëri ai…, Le të vazhdojmë.

A nuk ka traditë Shqipëria, sic e thamë më lart dhe e dimë të gjithë me konjakun? A nuk kane tradite shqiptaret me produktet natyrore? Reklamohen ato në ekspozita dhe vetëm kaq. Partneriteti? Tregjet?…dhe me tej politika. ..”Kemi neshkruar e lidhur mareveshjen e tregtise…, bashkepunimit tregtar…”

Shqiptarët krenohen shpesh mes vetes. Mburren me traditat krahinore. Mburren me c’do gjë të traditës me vend e realisht shpirtpasur. Po a duhet harruar pastermaja, a duhet harruar tradita dhe shija prej saj? A duhet lënë që suxhukun e traditës së Kosovës t’a keqpërdorin te tjeret per komercialitet?

Zakonisht, pastermaja fillon te pergatitet ne fund te nentorit e ne fillim te dhjetorit. Sipas nje te moshuari, nuk ka kalendar fiks. Periudha e favorshme eshte koha kur jane zhdukur mizat fluturake, gje qe tregon se dimri ka trokitur dhe mishrat per pastermane duhen therur. Dikur mishrat thereshin ne nje dite sipas lagjeve dhe fshatrave, per shkak se bagetite ishin prone e vete banoreve, duke krijuar nje dite feste e gezimi, vecanerisht per femijet. Cdo familje ther 3-4 koke bageti, kjo varionte sipas numrit te familjareve dhe zgjatjes se periudhes se dimrit. Ate dite te gjithe familjaret i linin punet e tjera te dites, ndersa femijet nuk shkonin ne shkolle. Therja kryhej nga kryefamiljari. Femijet mbanin prene e tyre ndersa grate merreshin me larjen e te perbrendshmeve, me te cilat pergatitej corba ose tara e shijshme. Mishi i therur varej ne cengel dhe lihej per te kulluar, deri ne mbremje, kur nis faza tjeter e perpunimit. Mishi behet vargje i ndare ne forme thelash, sa te sigurohet fortesia gjate tharjes. Mishi ne forme vargjesh varet ne drure ne nje dhome ku duhet te kete zjarr e prush me dru per te siguruar temperaturen e tharjes. Tharja vazhdon 2 jave dhe me pas mishi i thate behet thela e ruhet ne qeska beze, mundesisht i pudrosur me pak miell gruri. Shpatullat, ruhen ashtu sic jane, si mish i vecante per miq te paardhur ndonjehere me pare. E kjo traditë është kudo mes shqiptarëve në trojet e veta.Ajo është një traditë që edhe Shqiptarët të kenë vlerat e traditës në tregun Europian “Made In Albania”.

Në disa krahina të banuara nga Shqiptarët ne trojet e tyre etnike me i preferuar per t'u bere pasterma, ka qënë dhe është mishi i dhise, pa harruar edhe atë të gjedhëve si lopes, vicit, kaut. Dhia eshte e ka mbetur simbol per shkak se rritet shume ne keto zona e eshte jo vetem e shijshme por edhe me leverdi ekonomike. Rituali i pastermase me mish dhie vazhdoi ceremonialin deri ne vitet para kolektivizimit te bujqesise se per kete periudhe mbi 30-vjecare pastemaja lau duart me shpikesit e saj. Do te vinte periudha e viteve '90, kur prona vajti tek i zoti, qe fshataret te kujtoheshin per pastermane e famshme qe eshte aq e shijshme, sa, sic thuhet ne keto ane, te lepish gishtat. Jo vetem vendasit, por edhe skraparllinjte sa vjen dhjetori dalin ne treg per te blere gjene e deshiruar per pastermane e fasuleve te dimrit.
Jane tashme te njohura shume asortimente me etiketen "Made in Albania", me te cilat eshte konkuruar denjesisht ne panaire kombetare apo nderkombetare. Mjafton te kujtojme rakine e famshme te Permetit,Skraparit, apo “Penestia” e Dibrës dhe kjo mjafton nga zierja e rrushit me prush qe eshte zanat vetem I shqiptarëve. Pra, eshte nje tradite, qe nuk fillon e as mbaron tek rakia. Eshte nje tradite me rituale te vecanta per periudha te vecanta kohe qe i ka bere shqiptarët të njohur historikisht në Europë dhe ne bote.