Tregim

Mirinka, mbeti thuajse gruaja më e vjetër e mëhallës.Në rrjedhën e jetës qëndroi duke qesëndisur tekame rastësie, ashtu mes humanizmit të njërëzve dhe jetoi po aq mes harresës dhe kujtesës së dikujt për të.Por një ditë, ah ajo ditë…?!
Binte shiu, ashtu siç I themi ne nga anët tona me gjyma.Në nëndarjen e parë të rrafshinës së madhe të fjetinës disavjeçare, Mirinka kishte ndezur katër qiri e ashtu në errësirë diç psherëtiste.E kisha parë edhe të premte të tjera, por atë të premte as vetë s’e di pse u bëra kurreshtar.I dola gati përbri nga pas dritares së paradhomës së ngushtë e të errët dhe e përgjova aq gjatë sa ajo mbaroi së pëshpërituriKatër qirinjtë e ndezur rrethonin dy kanaçe me krypë e sheqer secila përkatësisht, e që dalloheshin në ato kanaçe të vjetra e gati të ndryshkura vetëm nga ngjyra dhe madhesia e kokrave.Mirinka në të zeza, me shami në kokë fliste e fliste në një gjuhë të çuditshme.Dija për të se ishte halla e Markut dhe se ishte me e madhe se ai.Dija gjithashtu se ishin kristianë dhe ajo s’di pse kishte mbetur e pamartuar.Dhe vetëm kaq.Të gjithë e njihnin në mëhallë si grua të urtë , të sjellshme e të pafjalë, gati-gati të pakontaktueshme me kënd.Por, ndërsa unë po afrohesha afër e më afër saj, macja e zezë, të cilën s’e ndante nga vetja , mjaulliu dhe kërceu në krevatin me susta të Mirinkës, që në çast kuiti si një ndjesi të pushtuar nga ndonjë vdekje, aty në atë dhomë të e rrët e te frikshme.Mirinka lëvizi me shpejtësi dhe mbuloi me një rrobe të vjetër atë fotografinë e djaloshit të panjohur për mua.
-E, eee, po më shihje? Po më shihje?-përsëriti ajo, dhe u turr të më kilikoste nën hije.
-E, si të thuash, tani të pashë…Po, ti ç’po bëje…,kush ishte ajo fot…?!-pyeta, por pa thënë të plotë fjalën e fundit ngaqë ajo ndryshoi në çast në fytyrë dhe nisi me të njohurat e saj sërish duke më detyruar t’I pushtohem së qeshurës.
Kështu ajo me të qeshurën e saj dhe me humorin e njohur si shakaxheshë gati më largoi vëmendjen nga ç’kisha ndërmend të mësoja.Nuk ngulmova më tej.
Në darkë fola me nënën.Ajo më pas foli me babanë në dhomën e vet.Dhe babai s’di pse u bë më kurreshtar se kurrë ndonjëherë, teksa më pyeti e më stërpyeti disaherë.I thashë aq sa pashë.Por kurreshtja e tij më bëri më kurreshtarë edhe mua.

---

Vetëm pas disa diësh vendosa të vizitoja Mirinkën.Nëna më dha diçka për të në një çantë dhe unë u nisa.Sa hyra në oborr u dëgjua së pari kuisja e krevatit të saj të vjetër me ato sustat me tela të trashë çeliku, tepër të vjetëruara.Më pas mjaullima e maces.E gjitha kjo s’di pse më zgjoi një tis frike në çast, teksa trupin ma pushtuan mornicat.Marku kishte lënë në mur të varur rrobet e punës dhe dukej që s’ishte në shtëpi nga bastuni që mungonte në hajatin e ngushtë ku zakonisht e varte ai në një gozhdë sa herë kthehej nga jashtë shtëpisë.Sakaq kisha vendosur që këtë të premte të mos I ndahesha përgjimit të saj me detaje.Mbi hatlla hapa me kujdes një fibër gati të kalbur dhe gati shihja si në pasqyrë.Ora e pritur erdhi.Ajo nisi të zhvishej.Bëri gati kazanin me ujë të nxehtë.U fut në banjo dhe nisi të lahej e veshur me një këmishë fanellate gri të veshur në trup, të cilën nuk e hoqi fare gjatë larjes.Unë u habita.Si ka mundësi? –pyesja me vete.Ajo kujt I fshihet? Në shtëpi s’ka kërkënd.Të më ketë parë mua?!Më në fund ajo u la dhe ashtu mes avullit dallova se ishte lakuriq para derës së banjos.E shihja vetëm nga pas.Ndërroi të gjitha rrobat e për çudi vetëm sentianat nuk I ndërroi.U vesh mirë dhe nxitoi të shihte orën.Filloi rregullimin e gjërave me të shpejtë, si të ishte me vonesë.Krejt nxitimthi ndezi qirrinjtë.U ul në gjunjë dhe nga poshtë dyshemesë lëvizi dy dërrasa të mbuluara me një velence leckash të endura në tezgjah.Që andej nxorri një qese plastmasi ku kishte vënë fotografinë.E ledhatoi dhe u mbyt në të kollitura.U kollit gjatë e gjatë, gati me lot në sy.Pasi u qetësua disi nga kolla filloi të bëntë e të psherëtinte ashtu siç e kisha parë edhe herë të tjera në një gjuhë të panjohur për mua.Fliste shumë avash e gati sa nuk dëgjoja plotësisht fjalët.U mërzita.Asgjë s’po kuptoja.S’dija ç’të bëja më.Shkurt dështova.E me të vërtetë dështovaMirinka mbaroi punën e vet.Shpejt e shpejt I vuri gjërat në të vetin, e brenda pak sekuencave u duk sikur s’kish lëvizur gjë me dorë.Unë zbrita me kujdes dhe ngadalë trokita në derë.I zgjata çantën që më dha mamaja dhe ajo sërish me shakatë e saj.Por unë nuk qesha më si më parë.
-Ç’ke? Të ka humbur rrushi,- më tha ajo.Dhe duke qeshur shtoi, apo t’a ka ngrënë macja ime…Mirë unë që jam e vjetër dhe jam e sëmurë poti…?
-Ah, jo s’kam gjë por do iki shpejt, se më presin shokët,- I thashë.
-A, a a, shokët apo shoqet…,cucat thuaj më mirë, dhe qeshi me të sajën e njohur për mua.

---

Në darkë bisedën e nënës me babain e kapa pak nga fundi.Edhe ata ndiheshin të shqetësuar nga e fshehta dhe vetmia e tepruar e Mirinkës.Kurrë s’e kisha parë babanë kaq kureshtar.Asgjë s’I kish interesuar atij prej një kohe të gjatë, veç ajo që I përkiste pragut të shtëpisë.Ashtu siç na thoshte vetë ai neve.Madje njëherë më pati shpjeguar pse.Për një pagure uji me shkabën në mes humba babain dhe nënën.E ç’më duhet më.Më 1913 shtëpinë na e dogjën serbët tre herë dhe gjyshin e therrën në mes të fshatit me biçakë…Para ca vitesh or bir më keq akoma nga tanët.Për një fjalë që thashë në rradhë për djath e humba tre vjet jetë në birruca.Tani s’më duhet më asgjë.
Por për çudi historia dhe misteri I fotografisë së Mirinkës ia ngjalli sërish kuriozitetin.

---

Për herë të parë dëgjova atë natë, se Mirinka me Markun ishin të ardhur në Mëhallën tonë.Kishin ardhur që para luftës, të vegjël dhe vendasit u kishin dhënë strehë si jetimë.E gati më pas askush nuk gjurmoi për ta.Fotografia e Mirinkës solli kurreshtjen e parë për ta gati te të gjithë.
Më shumë se të tjerët kësaj rradhe planin e kishte kurdisur Këshilli I Lagjes.Çdo gjë shkontë për mrekulli.Një komision I sajuar do të kontrollonte shtëpitë e vjetra me pretekstin e pabanueshmërisë dhe kështu…
I erdhi rradha banesës së tyre.Ishte mëngjes herët.Komisioni trokiti në derën e Mirinkës dhe Markut.Dera u hap menjëherë, por Marku ishte mbytur në vaj…Ajo ka vdekur…
Në krevat ndanë kufomës së saj lëvizjet e maces shtoni ato kuisje të frikshme që kisha dëgjuar shpesh.E kthyen në kurriz dhe në gjoks kishte një letër:”Më falni të gjithë! Unë jam Miriani dhe jo Mirinka.Jetova jetën si një Mirinkë për fajin e prindërve të mi.Ata ishin serbë dhe ata e bënë vrasjen e…”.E ndërsa letra jepte shpjegim për një vrasje të vjetër, njërëzit e pranishëm kthyen kokat të gjenin Markun.Ai nuk ishte më aty.