Të gjithë neve që kemi mbaruar, së paku, shkollën fillore, kemi njohuri për modelin e thjështë të komunikacionit: Dërguesi- Porosia- dhe Pranuesi. Ky komunikacion me te drejte mund te quhet edhe modeli i "binareve të hekurudhës" Por cilat janë format që ndikojnë në (keq)kuptimin e një porosie, fjalimi, debati? Cfarë është semiotika, retorika?

Që nga antika politikanët përdorën shprehjet retorike për të ndikuar/bindur opinionin publik. Përzgjedhja e elementeve ndikuese të retorikës duhej, patjeter, që t’iu përshtatet "qështjes", e cila ishte edhe pjesë e situatës. Teoria klasike mbi retorikën, rëndësi të vecantë i kushton mënyrës së komunikacionit retorik. Kjo teori udhëzon që retorika gjithmonë duhet të zhvillohet me rastinin e ndonjë ndodhie të vecant; në një kohë të caktuar; për një publik të përzgjedhur, dhe padyshim për një qëllim të caktuar. Retorika, pra, fundamentalisht, është e orientuar nga mënyra pragmatike.

Shprehja retorikë në shqipen tonë, të perdithsme, kuptohet si "gjuhë e trandafileve" dhe si "gjuhë e zbrazët". Mënyra e të paraqiturit në opinion është pjesë e integruar e politikës, andaj edhe është fare e natyrshme që politikanët të jenë të kujdesshëm rreth formulimit të fjalëve dhe fjalive politike. Por një ndër më të rëndesishmet është se si politikanët shfryëzojnë aftësin e tyre intelektuale? Në cformë representohen në publik dhe si fokusohen këta në media dhe nga mediat?

Edhe pse telvizioni ka kohë që ka zëvendësuar takimet dhe tubimet klasike (dhe më vonë edhe kuvendin) si arenë kryesore për agjitacion e propagandë politike, talenti dhe aftësia për të bindur dhe komunikuar/biseduar, është sot po aq e rëndësishme, mu si në antiken e vjeter.

Profesori i shkencave politike Thomas Christian Wyller thote se "politikanet para ekranit televiziv shfrytëzojnë shumë triqe të retorikës klasike. Ai shton, se "arti i të folurit dhe talenti për tu shprehur ishte gjithnjë në epiqëndër të civilizimit romak dhe atijë grek; ishte një fenomen i opinionit publik; qëllim i edukimit dhe një instrument i fuqishëm per te arritur qëllimet politike. Përgatitjes, dispozicionit dhe transportimit të porosisë me gojë gjatë takimeve/tubimeve i është kushtuar rendesi e veqantë. Ata që dëshironin të flitnin në procese gjyqësore apo në tubime popullore, u është afruar shkollim cilësorë.

Edhe pse retorika më nuk është drejtim i veqant në shkolla, nuk është qudi se përse politikanët, edhe sot, janë shumë të vetedijshëm rreth paraqitjes së tyre në opinionin publik dhe rreth përzgjedhjes me kujdes të fjalëve. P.sh sot shfrytëzohet me shumë precizitet dhe kujdes përshtatja e mënyrave ndikuese gjuhësore, gjithnjë duke u bazuar në shkallën e mentalitetit dhe nivelit arsimor të publikut, dhe natyrisht në bazë të asaj se cfarë, politikani, dëshiron të arrijë në opinion. (Shqiptarët kanë politikan, që në opinion, me decenie të tëra kanë komunikuar me udhëzimin dhe ndihmën mediave. Dhe pa dyshim mund të thuhet se platforma e karierës së tyre politike është ngritur e ndërtuar vetëm në bazë të fjalimeve retorike dhe fjalëve premtuese) Për këta njerëz është shumë me rëndesi që të rrezatojnë bindje, siguri përsonale, moral, padjallëzi e sinqëritet tek përkrahesit e tijë.

Sipas teorisë retorike janë tre faktor që politikanet i kanë në dispozicion për të bindur/ndikuar opinionin. E këto sipas kategorizimit të Aristoteilt janë: Ethos, Pathos dhe Logos. Retorikasit e vjetër mendonin se gjdo fjalim i mirë do të duhej të "informoj", "argëtoj" dhe "leviz publikun" ( docere, delectare, movere).

Ndonjëri politikan më shumë i kushton rëndesi anës etike (Etos), tjetri politikan investon dhe luan me ndjenjat e popullit (Patos), e ndonjë tjetër tenton që të argumentoj me arsye e logjikë të shëndoshë (Logos). Shumica e politikanëve, gjatë apeleve, shfrytezojnë kombinimin e elementeve të etikës, ndjenjave dhe arsyes, përderisa të tjerët gjatë teknikës së fjalimit paraqiten si zotërues të mirë të sajë.

Është e dobishme të nenvizohet se politikanët tanë janë duke përdorur edhe "stolisjen/zbukurimin" e fjalimit ", e cila është duke argëtuar opinionit publik, e kjo bëhet me qëllim që "publiku të mos mërzitet/bajatoset". Fjalimet e politikanëve "tanë" janë të "erëzuara/shishmuara" me formulime të ndryshme fikse, pak a shumë të befasishme dhe jologjike (Pekmezi, turshitë kosovare, qënte e Sharit,…etj)

Sipas kësaj logjike, fjalimet nuk duhet drejtuar ne mendje, ne koka, përkundrazi, fjalimet duhet orientuar ne ndjenja (feelings), ne bark. Gjithsesi sipas kesaj teorie, fjalet duhet te jen te shkurta, dhe te perseriten vazhdimisht…Shumica e politikanëve gjatë fjalimeve të tyre përbejnë karakteristika të veqanta në vete: p.sh Presidenti, z. Dr. Rugova është një shembull tipik i cili në opinion paraqitet me shumë ethos dhe pathos, përderisa kryetari i kuvendit të Kosovës, z. Nexhat Daci, më shumë njifet, në opinion si argumentues racional dhe është përsonifikim i logos-it.

Imigji

Sot, perspektiva retorike klasike është pjesërisht e zbatuar. Karakteri audiovizuel i medias televizive kërkon mirëkuptim dhe njohuri të thellë, se cfarë cilesi duhet të posedoj një politikan, për të korrë suksese në opinion.

Për polotikanët e aktual (dhe politikat e tyre) më e rëndësishmja, dhe mos të themi më jetike/ është presantimi sa më unikat dhe sa më i "pazëvëndesuar" në ekranin televiziv; rrespektivisht "actio". Dhe këtu rol të madhë luajnë shumë më tepër elemente e rrethana tjera: Theksimi i fjalëve, apo fjalive të përzgjedhuara, mimika, shiqimi ( i këndshëm e plot lezet), gjestet (si berja me gishte, pershendetja me dore -ashtu kot në ajër- karizma dhe "gjuha e trupit ("body language").Në veqanti kujdesi për të zotëruar sa më shumë zërin dhe fotografinë, është një kusht qëndror për të arritur suksese në skenën politike (kombëtare dhe ndërkombëtare) Andaj edhe nuk është e cuditshme se aktorët janë profesionalist mu në "actio fushen" e retorikes. (Keni lodhur mendjen se pse kryetari i shtetit të California -s, quhet Arnold Schwarzeneger?) Ne e dime se aktoret luajn role kurë ata paraqiten në skenë. Gjdonjeri që shfaqët në opinion, luan një rol. Por sot kjo konsiderohet si retorike e keqe po që se kjo aktparaqitje është e shumdukshme dhe "jo origjinale"

Porosia politike (dhe vet proceset demokratike) mund të mbeten jo të qarta, për shkak të triqeve retorike të politikanit, dhe tentimit te tijë, për të ndërtuar imigjin personal. Në qoftë se fjalët e mëdha dhe gjestika përsonale mbizoterojnë lidhshmërite logjike, mundësia që politikat të jenë të dështuara janë më se reale. Në anën tjetër, përdorimi i shprehjeve metaforike dhe paraqitja unikate mund të zgjojë interesim në mijëra shtepi dhe familje, dhe në këtë mënyrë edhe të kontribojnë në simpatine e politikave, (por kjo varet nga vetedija e nje shoqërie)

Është me rëndësi që populli të ketë interesim për përsonalitetin e politikanit, dhe kështu dalë ngadalë, ky popull, do "të hapë sytë" dhe do të jetë i interesuar edhe në përmbajtjen politike, mendojnë shkenctarët e shkencave të komunikacionit. Një ndërë pyetjet që sot janë duke u shtruar në opinon është: nëse mediat janë një mjet i rëndësishëm për moralin e shoqërise, apo vetëm instrumente që janë "duke i zenë" frymën debateve konstruktive të vyeshme.

Vlera e debatit që po zhvillohet në hapsirat shqiptare (e që është duke u transportuar nga mediat) sot është e mbindikuar nga fjalë të mëdha dhe nga një abstraksion i nivelit të lartë. Social –choice (teorija mbi demokracine) proceset dhe debatet e tilla politike i konsideron si mjet për të arritur qëllime të caktuara.

Vlera e debatit shqiptar s’do duhej të ishte "një kafiteri e tymosur", por një katalizatorë për një mendim dhe veprim të ri politik. Është një ndër detyrat më të rëndësishme dhe jetike që mediat të realizojnë një vitalizim të vlerave të debatit edhe në shtresat më të varfëra të shoqërisë, si dhe të përbashkojnë shprehjet dhe zhargonët abstrakte/thata së bashku me vendimet dhe veprimet politike konkrete.

Po qëse shoqëria angazhohet në qështjet fundamentale, rreth ardhmërisë dhe zhvillimit të shoqërisë, është e rëndësisë së vecant, që këta të përjetojnë rrjedhojat konkrete të jetës së tyre të përditshme. Në të kundërtën po që se publiku nuk ështe në gjendje që të njoftohet më shumë se sa formulimet e përzbukuruara me ngjyrime "a la Brezhnjeviane", e të lançuara nga kolltuqët e politikanëve dogmatik, atherë retorika do të shndërrohet në propagande Goebels-iane...

* Autori vazhdon studimet pasdiplomike në shkencat e Mediave, Filmit dhe Komunikacionit në Universitetin e Oslos, Norvegji.